Амьдралын тухай шинжлэх ухаан - The Science of Living


Алфред Адлерыг өөд болохоос арван жилийн өмнө буюу 1927 онд “Бодгаль сэтгэл судлал”-ын үндсэн зарчим, ойлголтуудыг багтаасан “Амьдралын тухай шинжлэх ухаан” ном анх удаа англи хэл дээр хэвлэгдэв. Энэхүү бүтээл онолын үзэл санааг маш олон жишээ, баримтаар задлан тайлбарласан учир түүний аргазүйг дэмжигч судлаачдад гарцаагүй сонирхолтой байх билээ. Ном тэр чигтээ нийгэмших хэрэгцээний тухай, түүнийг эзэмших үйл явцын тухай бөгөөд бидний хичээл зүтгэл ямагт сайн сайхан байдал руу тэмүүлж байдгийг өгүүлэх юм. Уншигч та энэхүү номноос Адлерын гаргаж ирсэн онолд нийтлэгийн мэдрэмж (нийгмийн сонирхол) хэр зэрэг чухал үүрэгтэйг ойлгох болно. Тэрээр лекцийн дараах асуултуудад бүх зүйл нийтлэгийн мэдрэмжтэй холбоотой гэж хариулдаг байв. Мөн “ямар нэгэн зүйл буруу байвал нийтлэгийн мэдрэмжтэй холбоотой” гэж итгэдэг байлаа.

Адлерын нэгэн далд авьяас уран илтгэх, гайхалтай сайхан ярих байжээ. Гэвч зөв, системтэй бичих чадвар байсангүй. Азаар түүний лекцийн тэмдэглэл хэсэг бусаг үлдсэнийг бусад хүмүүст үлдсэн тэмдэглэлүүдээр баяжуулан, эмхэтгэн цуглуулж ном болгон хэвлүүлсэн билээ. Энэ бүтээлүүдэд нь бодит байдлын жишээг тухай бүрт нь хавсаргасан байдаг. Адлер сонсогчид өөрийгөө хэн бэ гэдгийг будилж төөртөл маш хүчтэй харизма ]charisma} бүхий мэдээллийг хүргэдэг байсан тул эдгээр бүтээлүүдэд хэл ярианых нь яруу бүтэц, тансаг үг хэллэг алдагдаж, дутагдалтай, өнгөцхөн, улиг өнгө аястай буусан байж болох юм. Гэсэн хэдий ч тэд бодгаль сэтгэл судлалыг илүү нарийн, хэрэгжих боломжтой арга зүй гэдгийг тодорхой харуулах үүднээс гадаад байдлыг таягдан хаясан юм.

           Адлерын үзэл баримтлал хаана ч шүүмжлэлийн бай болж байлаа. Түүний үзэхээр тодорхой бүлэг хүнд нийгмийн сонирхол болоод сонирхолгүйн түвшингийн аль аль нь бий гэж үзсэнээр энэ баримтлал бусдад туйлын хангалтгүй санагджээ. Адлерын үзэл баримтлалд хувь хүний нийгмийн сонирхлын дутагдал, хөгжил, мэдрэлийн ядаргааны түвшин гэсэн зүйлсийн холбоо хамаарал шууд байна гэж үздэг. Энд хоёр зүйлийг онцлох хэрэгтэй. Эдгээр нь ямар нэг байхгүй зүйлийн тухай юм уу, эсвэл байгаа боловч их, багын хэмжээний тухай сэдэв биш. Хоёрдугаарт, бодгаль сэтгэл судлал дэлхий дахинд дэлгэрч байна. Ингэхдээ прагматик сэтгэл судлал болон баталгаатай гэдгээрээ улам танигдаж байна. Түүний бүтээсэн сэтгэл судлалын онолын ойлголтуудын хэрэглээ өнөө бидний хийж буй судалгаагаар илэрхийлэгдэж байна. Яг л нийгмийн шүүмжлэлтэй тулгарч байсан шигээ түүний судалгаа өнөө бидний өмнө асар хэрэгтэй болжээ. Суут Адлер гэж хэлж болох ч үргэлж зөвийн тухай ярьдаг байгаагүй нь мэдээж хэрэг. 

Энэхүү бүтээл нь А.Адлерын судалгааны үндсэн ойлголт, хандлагыг нэгтгэн хураангуйлж “Амьдралын тухай шинжлэх ухаан” нэрээр америкт анх хэвлэгдсэн юм. Харин одоогийн нэмэн засварласан хэвлэл нь зөвхөн Адлерын арга зүйг дэмжигч зөвлөгөөний сэтгэл судлаачдад төдийгүй, сэтгэл судлал сонирхогчид ойлгоход илүү хялбар болсон. Иймд дэд гарчигуудыг илүү тодорхой болгож, дүгнэлт, тайлбарыг дахин дэс дараалалд оруулж, мэргэжлийн үг хэллэг, нэр томъёог орчин үеийн хэлний хэрэглээнд нийцүүлэн шинэчилж, цаг үеийн хэрэглээнд нэвтрүүллээ. Уншигч та энэ хүн, тэр хүн гэж уншихын оронд төлөөний нэрийг ашиглах нь хэзээ ч хялбар байх болно. Нэр томъёоны тайлбар, уншихыг санал болгосон ном зүй, индекс зэргийг нэмснээр уншигч абугай танд хялбар байх буй за.


Номын эхний хэвлэлийг хэдий хэмжээнд дахин боловсруулж, засаж сайжруулсныг хэн ч мэдэхгүй. Хэн гэдэг хүн Адлерын номыг эмхэтгэн хянаж боловсруулсан нь тодорхойгүй, лекц, тэмдэглэл бичсэн гар бичмэлүүдийн эх хувь ч байхгүй билээ. Гэвч XX зууны сэтгэл судлалд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан Адлерын бүтээлийг ирээдүйд уншигч та бүхэн дахин эргэцүүлэх боломжийг олгосон гэдэгт найдаж байна.

Номын тухай Goodreads-д


Алфред Адлерыг өөд болохоос арван жилийн өмнө буюу 1927 онд “Бодгаль сэтгэл судлал”-ын үндсэн зарчим, ойлголтуудыг багтаасан “Амьдралын тухай шинжлэх ухаан” ном анх удаа англи хэл дээр хэвлэгдэв. Энэхүү бүтээл онолын үзэл санааг маш олон жишээ, баримтаар задлан тайлбарласан учир түүний аргазүйг дэмжигч судлаачдад гарцаагүй сонирхолтой байх билээ. Ном тэр чигтээ нийгэмших хэрэгцээний тухай, түүнийг эзэмших үйл явцын тухай бөгөөд бидний хичээл зүтгэл ямагт сайн сайхан байдал руу тэмүүлж байдгийг өгүүлэх юм. Уншигч та энэхүү номноос Адлерын гаргаж ирсэн онолд нийтлэгийн мэдрэмж (нийгмийн сонирхол) хэр зэрэг чухал үүрэгтэйг ойлгох болно. Тэрээр лекцийн дараах асуултуудад бүх зүйл нийтлэгийн мэдрэмжтэй холбоотой гэж хариулдаг байв. Мөн “ямар нэгэн зүйл буруу байвал нийтлэгийн мэдрэмжтэй холбоотой” гэж итгэдэг байлаа.

Адлерын нэгэн далд авьяас уран илтгэх, гайхалтай сайхан ярих байжээ. Гэвч зөв, системтэй бичих чадвар байсангүй. Азаар түүний лекцийн тэмдэглэл хэсэг бусаг үлдсэнийг бусад хүмүүст үлдсэн тэмдэглэлүүдээр баяжуулан, эмхэтгэн цуглуулж ном болгон хэвлүүлсэн билээ. Энэ бүтээлүүдэд нь бодит байдлын жишээг тухай бүрт нь хавсаргасан байдаг. Адлер сонсогчид өөрийгөө хэн бэ гэдгийг будилж төөртөл маш хүчтэй харизма ]charisma} бүхий мэдээллийг хүргэдэг байсан тул эдгээр бүтээлүүдэд хэл ярианых нь яруу бүтэц, тансаг үг хэллэг алдагдаж, дутагдалтай, өнгөцхөн, улиг өнгө аястай буусан байж болох юм. Гэсэн хэдий ч тэд бодгаль сэтгэл судлалыг илүү нарийн, хэрэгжих боломжтой арга зүй гэдгийг тодорхой харуулах үүднээс гадаад байдлыг таягдан хаясан юм.

           Адлерын үзэл баримтлал хаана ч шүүмжлэлийн бай болж байлаа. Түүний үзэхээр тодорхой бүлэг хүнд нийгмийн сонирхол болоод сонирхолгүйн түвшингийн аль аль нь бий гэж үзсэнээр энэ баримтлал бусдад туйлын хангалтгүй санагджээ. Адлерын үзэл баримтлалд хувь хүний нийгмийн сонирхлын дутагдал, хөгжил, мэдрэлийн ядаргааны түвшин гэсэн зүйлсийн холбоо хамаарал шууд байна гэж үздэг. Энд хоёр зүйлийг онцлох хэрэгтэй. Эдгээр нь ямар нэг байхгүй зүйлийн тухай юм уу, эсвэл байгаа боловч их, багын хэмжээний тухай сэдэв биш. Хоёрдугаарт, бодгаль сэтгэл судлал дэлхий дахинд дэлгэрч байна. Ингэхдээ прагматик сэтгэл судлал болон баталгаатай гэдгээрээ улам танигдаж байна. Түүний бүтээсэн сэтгэл судлалын онолын ойлголтуудын хэрэглээ өнөө бидний хийж буй судалгаагаар илэрхийлэгдэж байна. Яг л нийгмийн шүүмжлэлтэй тулгарч байсан шигээ түүний судалгаа өнөө бидний өмнө асар хэрэгтэй болжээ. Суут Адлер гэж хэлж болох ч үргэлж зөвийн тухай ярьдаг байгаагүй нь мэдээж хэрэг. 

Энэхүү бүтээл нь А.Адлерын судалгааны үндсэн ойлголт, хандлагыг нэгтгэн хураангуйлж “Амьдралын тухай шинжлэх ухаан” нэрээр америкт анх хэвлэгдсэн юм. Харин одоогийн нэмэн засварласан хэвлэл нь зөвхөн Адлерын арга зүйг дэмжигч зөвлөгөөний сэтгэл судлаачдад төдийгүй, сэтгэл судлал сонирхогчид ойлгоход илүү хялбар болсон. Иймд дэд гарчигуудыг илүү тодорхой болгож, дүгнэлт, тайлбарыг дахин дэс дараалалд оруулж, мэргэжлийн үг хэллэг, нэр томъёог орчин үеийн хэлний хэрэглээнд нийцүүлэн шинэчилж, цаг үеийн хэрэглээнд нэвтрүүллээ. Уншигч та энэ хүн, тэр хүн гэж уншихын оронд төлөөний нэрийг ашиглах нь хэзээ ч хялбар байх болно. Нэр томъёоны тайлбар, уншихыг санал болгосон ном зүй, индекс зэргийг нэмснээр уншигч абугай танд хялбар байх буй за.


Номын эхний хэвлэлийг хэдий хэмжээнд дахин боловсруулж, засаж сайжруулсныг хэн ч мэдэхгүй. Хэн гэдэг хүн Адлерын номыг эмхэтгэн хянаж боловсруулсан нь тодорхойгүй, лекц, тэмдэглэл бичсэн гар бичмэлүүдийн эх хувь ч байхгүй билээ. Гэвч XX зууны сэтгэл судлалд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан Адлерын бүтээлийг ирээдүйд уншигч та бүхэн дахин эргэцүүлэх боломжийг олгосон гэдэгт найдаж байна.

Номын тухай Goodreads-д

Позитив сэтгэл судлал /Аз жаргалтай байх энгийн/


     
     “Чиний хүсэл мөрөөдөл юу вэ?” гэсэн асуултанд “Аз жаргалтай сайхан амьдрах” гэж хариулдаг хүн олон. Гэвч ийм амьдралыг бүтээхийн тулд   юу хийх, яах ёстойгоо тэр бүр мэддэггүй. Тэгвэл танд хэрэгтэй чухал зөвлөмжийг хүргэж байна. Энэхүү зөвлөмжийг хэрэгжүүлэхэд таниас ямар хугацаа, хөрөнгө мөнгө, хүч чадал шаардахгүй зүгээр л жижигхэн өөрчлөлтүүдийг хийхэд л болно. Аз жаргалтай байхын тулд та амьдралыг хайрлаж, амьдралд хайртай байж сурах хэрэгтэй, Энэ нь танд хэцүү зүйлс огтхон ч тохиолдохгүй, таныг бухимдуулах зүйлс ахиж хэзээ ч бий болохгүй гэсэн үг биш юм. Харин хэцүү бүхэн тулгарах үед тайван байж, ухаалаг шийдвэр гаргаж, илүү амар тайван байж болохыг хэлж байгаа хэрэг.

Амьдралаа аз жаргалаар дүүрэн байлгах эхний алхам

Хором мөч бүхэнд одооноос эхэлж дурлацгаая

№1 Үр дүнг бодохоос татгалзья

Танд тохиолдолж буй зүйлсийн төгсгөл ямар ч байсан гэсэн тэвчээртэй хүлээж сурах нь чухал. Бид ихэвчлэн төгсгөлийг нь үзэлгүй аливаа зүйлийг одоо байгаагаар нь дүгнэж алдаа гаргадаг. Туйлын үнэн зүйл юу вэ гэвэл хүн ямар ч нөхцөлд өөрийн хариу үйлдэл бүхнээ тэвчиж чаддаг явдал. Иймд та үнэхээр тэсэхгүй нь, би чадахгүй нь гэж өөрийн эхлүүлсэн төлөвлөгөөгөө нураахын оронд өөрийнхөө гайхалтай нууц чадварын нэг болох “Тэвчээр”-ийг ашиглаад үзээрэй. Гэхдээ энэ нь таныг цаг ямагт өөрийгөө хянах хэрэгтэйг хэлээгүй. Харин  өөрийгөө хянах нь таны айдсаас эхлэлтэй бол та амьдралыг хэзээ ч хайрлахгүй байна гэсэн үг.

Нөхцөл байдалд хяналт тавих шаардлагатай байгаа бол чухам юунаас айж буйгаа тодруулах хэрэгтэй Жишээ нь та өөрийн гараар оройг зоог бэлтгэх гэж байвал хамгийн чухал орцоо мартсан байх нь төлөвлөсөн бүхэн бүтэхгүй, эсвэл та үргэлж бүтэлгүйтдэг гэсэн үг биш. Харин гагцхүү таны хандлага л тэр бүхнийг сүйрүүлж байгаа хэрэг юм.

№2 Аливаад уян хатан ханд

Мэдээж та өөрийнхөө биеийг яг л бусдынх шиг хүссэн хэлбэр, галбиртай болгож чадахгүй. Харин танд өөр олон сонголт бий. Өмнө дурьдсанчлан үр дүнгээс татгалзаж өөрийн сэтгэл хөдлөлөө удирдаж, үр дүн бүхэнд уян хатан хандаж сурах хэрэгтэй. Энэ нь танд ямар нэгэн муу зүйл тохиолдоход эерэг өөрчлөлтийг өгч байх болно.

Өөрийн бодол санаа үгсийг илэрхийлэхээс өмнө өөрөөсөө асууж заншаарайЯлангуяа хийж чаддаггүй, угаасаа чадвар байхгүй гэж боддог зүйлсээ илэрхийлэхдээ үнэхээр тийм, эсвэл оролдож үзэхээс айж байгаа эсэхээ өөрөөсөө асуугаарай. Та өөрийн хамгийн хатуу хяналттай байдаг зүйлсийг анзаарч эхэлсэнээр тэр зүйлсэд уян хатан хандаж сурах болно.

Өдөр тутмын улиг болсон зүйлсээ өөрчилж шинэчлэх хэрэгтэй. Том зүйлсээс эхлэх шаардлагагүй ч өдөр тутам хийдэг жижиг зүйлсээс эхэлхэд л болно. Жишээлбэл өдөр бүр алхдаг замаа өөрчлөх, орж заншсан цайны газар, кофе шоп гэх мэт

№3 Асуудлуудтай нүүр тулах нь

Хэн бүхэнд том жижиг асуудлууд тулгардаг ч түүнийг үл тоомсорлох нь түүнийг улам томруулахаас цаашгүй. Бүх зүйлсийг нэгэн мөчид л орвонгоор нь шийдэх шаардлагагүй. Харин асуудал тулгарах бүрийд л шийдэж байх нь таныг урт хугацаанд амьдралаа хайрлах дэглэмд сургаж буй хэрэг.

Асуудлын мөн чанарт хэтэрхий их цаг зарцуулсанаас илүү асуудлаас гарах гарц хайх нь илүү дээр. Жишээ нь гэр бүлийнхээ хэн нэгэнтэй ямар нэгэн зүйл дээр маргалдаж байгаа бол асуудал дээр маргахаас илүүтэйгээр хоорондоо бие биенээсээ яг юу хүсээд байгаагаа ярилцах нь хавь илүү

Тулгамдаж буй асуудал үнэхээр асуудал эсэхийг дахин лавлаарай. Заримдаа бид яагаад гэдгийг нь мэдэхгүй ч өөрөө асуудлыг бий болгосон байдаг. Жишээ нь утсаар ярих нь танд хэцүү, төвөгтэй байгаа бол чухам яагаад дургүй гэдгээ өөрөөсөө асуугаарай. Утга учиргүй зүйл өөрийгөө хүчлэх нь асуудал болоод байна  гэдгийг ойлговол таныг түгшээж байсан зүйлсээс ангижрах болно.

№4 Завсарлага ав

Эрч хүчээ эргүүлэн авч амьдралыг хайрлахад бүх зүйлсээс завсарлага авах нь заримдаа юу юунаас илүү хэрэгтэй. Өөртөө бага зэрэг цаг гаргах танд амралт болдог гэдгийг мартаж болохгүй.

Халуун устай хөөстэй ваннд суугаад хөгжим сонсож, ярьдаг ном хөгжим сонсох нь асуудлаа бодохгүй байхад туслана.

Заримдаа юу ч хийлгүй гиюүрч сууж болно. Та ажил болон сургуульда автобусаар явдаг бол энэ мөчийг ашиглаад өөрийг төсөөллийн хүчээ ашиглан сайхан бүхнийг бодох нь нэн чухал.

Зугаацах хэрэгтэй. Том ч бай, жижиг ч бай юу ч хийсэн болно. Аялалдаа явахдаа дуртай номоо унших. Гол нь энэ мөчид бүх зүйлсээс сатаарсан байх нь л чухал.

№5 Инээгээрэй

Инээд бол хамгийн сайн эм гэдэгчлэн хүний эрүүл мэнд, сэтгэл санаанд туслах
чухал зүйл нөлөөтэй. Инээсэнээр таны цусны эргэлт сайжирч, дархлааны тогтолцоо идэвхжиж тайвширч илүү сайн амрах болно. Түүгээр ч зогсохгүй цусны сахарыг багасгах нөлөөтэй. Мөн нүүрний арьс илүү өнгөлөг сайхан болдогийг мэдэхэд илүүдэхгүй.

Стрессдэж байгаа бол  орхиод дуртай нэвтрүүлгээ үзэж үзэж болно. Инээдэм нь таныг стрессийн түвшинг бууруулна

Найз нөхөдтэйгээ уулзаж дурсамжтай, хөгжилтэй бүтэлгүй мөчүүдээ эргэн дурсах хэрэгтэй. Бусадтай хамт инээх нь таны эерэг хандлагыг улам бэхжүүлнэ.

№6 Эрүүл мэндээ хамгаалаарай

Таны эрүүл мэнд бол таны сэтгэл хөдлөл болон хандлагад ихээр хамаатай зүйл. Ханиад хүрчихсэн байх үед амьдралыг хайрлана гэдэг юу л бол. Эрүүл мэндийнхээ төлөө хийсэн бүх зүйл таны хандлагыг өөрчлөх болно.

Дасгал хөдөлгөөн хийх нь сэтгэл санааг сайхан болгох даавар  ялгаруулж сэтгэл гутралаас сэргийлж таныг бөх нойрсуулна. Иймд өглөө шүдээ угааж байхдаа ч болов бага ч атугай дасгал хийх нь ач холбогдол ихтэйг битгий мартаарай
Гадуур алх, Гүй, Иогоор хичээллэ. Эсвэл зүгээр л хөгжим сонсоод бүжиглэ.

Ус ихээр уух нь таны эрүүл мэндэд чухал нөлөөтэй. Ус дутагдсанаар та ямар ч муу муухай зүйлсийг бодох болно. Харин их хэмжээний чихэр эсхүл кафейн агуулсан хүнс нь таны биен дэх усыг хороодог тул аль болох бага хэрэглэ.

Хангалттай унтаж амрах хэрэгтэй. Энэ дархлааны тогтолцоог дэмжиж сэтгэл гутрал, өвчлөлийг тань илааршуулж арьсыг амраах болно. Өдөр бүр 8-9 цаг хэрэв чадахгүй бол өдрийн цаг дуг хийж авах нь сэргэлтийг өгч чадна.

№7 Өөрчлөхийг хүсдэггүй зүйлсээсээ зарим үед татгалз

Амьдралыг хайрлахыг тулд шинэ зүйлсийг туршиж, өөрийгөө сорих хүсэл эрмэлзлэлтэй байж, түгшүүрт оруулах зүйлсийг хийж үзэх хэрэгтэй.  Амьдралыг хайрлах аз жаргалтай байх гэдэг нь айдаст автаж амьдрах бус уйтгар гунигтайгаа тэмцэх явдал.

Жижиг зүйлсээс эхэл. Гэрийн мухартаа шигдэхээс илүү шинэ зүйлийг туршиж үзэх тутам аливаа шинэ бүхнийг хийхэд амар байх болно. Шинэ зүйлсийг хийх айдсыг давахад оролдлого л туслах болно.

№8 Дуу дуул

Дуулах, ялангуяа найзуудтайгаа дуулах нь эндорфин, окситоцин гэх аз жаргалын гормоныг ялгаруулж стрессийг тань бууруулах болно. Хамтаар дуулах нь хүмүүстэй холбогдох нандин холбоохамгаалагдсан мэдрэмжүүдийг үүсгэж таныг ганцаараа биш гэдгийг ойлгуулж өгөх болно.

Гэрээ цэвэрлэж байхдаа, машинаа угааж байхдаа ч дуул. Энэ нь иогын дасгал таны амьсгалыг зохицуулдагтай адил. Та дуулж чадахгүй гэж бодож болно. Дараагийн Беойнсе байх албагүй. Гэхдээ юу гээч та өөрийгөө муу дуулдаг гэж боддог бол өөрийнхө өрөөнд ганцаараа дуулаад үз. Танд таалагдаж магад.

№9 Сэтгэл ханамж авч сур

Өнгөрснийг зүхэж, ирээдүйг өөрчлөх гэж яарахын оронд одоогоороо амьдрах нь аз жаргалтай байхын үндэс.

Сэтгэл ханаж сурах эхний алхамаа хийгээрэй. Яаж гэж үү? Хоолоо идэж байхдаа, даалгавраа хийж байхдаа гэх мэтийн энгийн зүйлсээс л эхлэж болно. Хэтэрхий халуун байна, давстай байна гэх мэт гоншигнохын оронд халуун байгаад нь эсвэл хоол бэлэн байгаад нь талархахаас эхэлнэ. Болохгүй байгаа зүйлийг урьдчилж харах нь сайн ч гэлээ заримдаа тухайн зүйлийн мөн чанарыг ойлгоход саад учруулдагыг санахад илүүдэхгүй.

Өдөр бүр дор хаяж 20 минут уушгиныхаа чадлаар амьсгалахыг оролдоод үз. Яаж гэж үү? 4 хүртэл амьсгалаа аваад,  нэгээс эхлүүлэн тоолж мөн хугацаанд амьсгалаа түгжээж дараа нь найман тоотод амьсгалаа гаргана. Гүнзгий амьсгаа авч хэвлийгээ суллахыг мартаж болохгүй, яг л шаар шиг. Магадгүй та дасгалаа хийж байхдаа тоогоо алдах гэх мэт бэрхшээл тохиолдож болно. Гэхдээ үүнийг мартаад зүгээр л амьсгалж эхэл.

Таван минутын завсарлага аваарай. Тайван суугаад цонхоор харж, гадаах орчинг, тохиолдож буй үйл явцыг ажиглаарай. Харин утсаа оролдох, И-мейлээ шалгах нь тийм ч тохиромжтой бус. Гадаа цаг агаар ямар байгаа, тэнгэрийн өнгө ямар байгааг харж болох ч шүүмжлэхээс татгалзаж байгаа зүйлсийг эерэгээр хүлээж авах нь илүү дээр.

№10 Баярлаж сур

Өөрийн амьдралд тохиолдсон том, жижиг зүйлс эсхүл авсан шагнал, өөрт тань мэдэрсэн зүйл бүхэндээ баярлахыг хэлж байгаа юм. Баярлаж, талархах тутам амьдралыг сайн сайхнаар төсөөлж аз жаргалтай байх болно.

Өөрт байгаа зүйлсдээ баярла. Толгой хорогдох газартай, идэх хоолтой, эрүүл байгаадаа таларх. Танд сайхан бүхнийг мэдрүүлж, эргээд та талархах сэтгэл төрсөн хүн бүрийг ачийг мартаж болохгүй

Заримдаа жижиг зүйлсэд ч ач холбогдол өгөх хэрэгтэй. Учир нь жижиг зүйлс таны амьдралыг сайхан болохыг ойлгуулах болно. Өвлийн хүйтэн өдөр дулаан хүрмэндээ талархаж эсвэл зүгээр бялууны амтыг гайхаж, хэн нэгний магтаалд анхаарал хандууларай.

№11 Биелэхүйц зорилго тавь

Том зорилго тавьж болох хэдий ч жижиг зүйлсээр хурдан амжилтанд хүрч болно. Ингэснээр та аливааг гүйцэлдүүлж, өөр шинэ зүйлийг хийх урам зоригийг олж авах болно

Гүйцэлдүүлж дуусгаж чадаагүй бол өөрийгөө тарчлаах хэрэггүй.  Өөрийн анзаарсан зүйлсдээ тулгуурлаж дараагийн удаад өөрөөр хийх боломжтой юм. Алдаа гэж буруушаахын оронд туршлага гэж хүлээж авах нь илүү үр бүтээлтй аз жаргалтай байлгах болно.

№12 Эерэгээр сэтгэж бод

Сөрөг бодлууд нь таны оюун санаа, эрүүл мэндэд хортойгоос гадна аливааг хүлээж авах төсөөллийг тань сөргөөр өөрчлөх болно. Сөрөг төсөөлөлтэй байх нь хэвийн ч гэлээ хэт төвлөрөх нь буруу.

Сөрөг төсөөллөө битгий ихэсгэ. Хэрвээ танд сөрөг зүйлс бодогдох л юм бол умартах хэрэгтй. Жишээ нь хэрвээ та өөрийгөө царай муутай гэж бодож эхэлвэл зүгээр л би царай муутай гэсэн бодол л орж ирж байна гэж бодох хэрэгтэй.  Энэ тийм ч хэрэгтэй бодол биш.

Өнгөрсөн эсхүл ирээдүйд хэтэрхий их цаг хугацааг бүү зарцуул. Өнгөрсөнд тохиолдсон муу зүйлсэд хэт төвлөрөх нь одоод өөрийнхөөрөө амьдрахад тань саад болно. Мөн ирээдүйд санаа зовох нь одоогоос таныг холдуулах болно. Хэрвээ та өнгөрсөн эсхүл ирээдүй рүү аялаад байгаа бол таныг одоод барих зүйлсийг зурж тайвшраарай. Мод, цонхоор харагдаж байгаа бороо, Амьсгалж байгаагаа ч зурсан болно.

Юу тохиолдсон үүнийг мартаж болохгүй. Та замын түгжрэл мөнхөд түгжрэхгүй адил асуудал болгон мөнхийн бус. Аливаа зүйлс зөвхөн одоод л байгаа гэдгийг хүлээн зөвшөрөөх нь цааш явахад тус болно. 

Сэтгэл судлаач Д. Лхамсүрэн





     
     “Чиний хүсэл мөрөөдөл юу вэ?” гэсэн асуултанд “Аз жаргалтай сайхан амьдрах” гэж хариулдаг хүн олон. Гэвч ийм амьдралыг бүтээхийн тулд   юу хийх, яах ёстойгоо тэр бүр мэддэггүй. Тэгвэл танд хэрэгтэй чухал зөвлөмжийг хүргэж байна. Энэхүү зөвлөмжийг хэрэгжүүлэхэд таниас ямар хугацаа, хөрөнгө мөнгө, хүч чадал шаардахгүй зүгээр л жижигхэн өөрчлөлтүүдийг хийхэд л болно. Аз жаргалтай байхын тулд та амьдралыг хайрлаж, амьдралд хайртай байж сурах хэрэгтэй, Энэ нь танд хэцүү зүйлс огтхон ч тохиолдохгүй, таныг бухимдуулах зүйлс ахиж хэзээ ч бий болохгүй гэсэн үг биш юм. Харин хэцүү бүхэн тулгарах үед тайван байж, ухаалаг шийдвэр гаргаж, илүү амар тайван байж болохыг хэлж байгаа хэрэг.

Амьдралаа аз жаргалаар дүүрэн байлгах эхний алхам

Хором мөч бүхэнд одооноос эхэлж дурлацгаая

№1 Үр дүнг бодохоос татгалзья

Танд тохиолдолж буй зүйлсийн төгсгөл ямар ч байсан гэсэн тэвчээртэй хүлээж сурах нь чухал. Бид ихэвчлэн төгсгөлийг нь үзэлгүй аливаа зүйлийг одоо байгаагаар нь дүгнэж алдаа гаргадаг. Туйлын үнэн зүйл юу вэ гэвэл хүн ямар ч нөхцөлд өөрийн хариу үйлдэл бүхнээ тэвчиж чаддаг явдал. Иймд та үнэхээр тэсэхгүй нь, би чадахгүй нь гэж өөрийн эхлүүлсэн төлөвлөгөөгөө нураахын оронд өөрийнхөө гайхалтай нууц чадварын нэг болох “Тэвчээр”-ийг ашиглаад үзээрэй. Гэхдээ энэ нь таныг цаг ямагт өөрийгөө хянах хэрэгтэйг хэлээгүй. Харин  өөрийгөө хянах нь таны айдсаас эхлэлтэй бол та амьдралыг хэзээ ч хайрлахгүй байна гэсэн үг.

Нөхцөл байдалд хяналт тавих шаардлагатай байгаа бол чухам юунаас айж буйгаа тодруулах хэрэгтэй Жишээ нь та өөрийн гараар оройг зоог бэлтгэх гэж байвал хамгийн чухал орцоо мартсан байх нь төлөвлөсөн бүхэн бүтэхгүй, эсвэл та үргэлж бүтэлгүйтдэг гэсэн үг биш. Харин гагцхүү таны хандлага л тэр бүхнийг сүйрүүлж байгаа хэрэг юм.

№2 Аливаад уян хатан ханд

Мэдээж та өөрийнхөө биеийг яг л бусдынх шиг хүссэн хэлбэр, галбиртай болгож чадахгүй. Харин танд өөр олон сонголт бий. Өмнө дурьдсанчлан үр дүнгээс татгалзаж өөрийн сэтгэл хөдлөлөө удирдаж, үр дүн бүхэнд уян хатан хандаж сурах хэрэгтэй. Энэ нь танд ямар нэгэн муу зүйл тохиолдоход эерэг өөрчлөлтийг өгч байх болно.

Өөрийн бодол санаа үгсийг илэрхийлэхээс өмнө өөрөөсөө асууж заншаарайЯлангуяа хийж чаддаггүй, угаасаа чадвар байхгүй гэж боддог зүйлсээ илэрхийлэхдээ үнэхээр тийм, эсвэл оролдож үзэхээс айж байгаа эсэхээ өөрөөсөө асуугаарай. Та өөрийн хамгийн хатуу хяналттай байдаг зүйлсийг анзаарч эхэлсэнээр тэр зүйлсэд уян хатан хандаж сурах болно.

Өдөр тутмын улиг болсон зүйлсээ өөрчилж шинэчлэх хэрэгтэй. Том зүйлсээс эхлэх шаардлагагүй ч өдөр тутам хийдэг жижиг зүйлсээс эхэлхэд л болно. Жишээлбэл өдөр бүр алхдаг замаа өөрчлөх, орж заншсан цайны газар, кофе шоп гэх мэт

№3 Асуудлуудтай нүүр тулах нь

Хэн бүхэнд том жижиг асуудлууд тулгардаг ч түүнийг үл тоомсорлох нь түүнийг улам томруулахаас цаашгүй. Бүх зүйлсийг нэгэн мөчид л орвонгоор нь шийдэх шаардлагагүй. Харин асуудал тулгарах бүрийд л шийдэж байх нь таныг урт хугацаанд амьдралаа хайрлах дэглэмд сургаж буй хэрэг.

Асуудлын мөн чанарт хэтэрхий их цаг зарцуулсанаас илүү асуудлаас гарах гарц хайх нь илүү дээр. Жишээ нь гэр бүлийнхээ хэн нэгэнтэй ямар нэгэн зүйл дээр маргалдаж байгаа бол асуудал дээр маргахаас илүүтэйгээр хоорондоо бие биенээсээ яг юу хүсээд байгаагаа ярилцах нь хавь илүү

Тулгамдаж буй асуудал үнэхээр асуудал эсэхийг дахин лавлаарай. Заримдаа бид яагаад гэдгийг нь мэдэхгүй ч өөрөө асуудлыг бий болгосон байдаг. Жишээ нь утсаар ярих нь танд хэцүү, төвөгтэй байгаа бол чухам яагаад дургүй гэдгээ өөрөөсөө асуугаарай. Утга учиргүй зүйл өөрийгөө хүчлэх нь асуудал болоод байна  гэдгийг ойлговол таныг түгшээж байсан зүйлсээс ангижрах болно.

№4 Завсарлага ав

Эрч хүчээ эргүүлэн авч амьдралыг хайрлахад бүх зүйлсээс завсарлага авах нь заримдаа юу юунаас илүү хэрэгтэй. Өөртөө бага зэрэг цаг гаргах танд амралт болдог гэдгийг мартаж болохгүй.

Халуун устай хөөстэй ваннд суугаад хөгжим сонсож, ярьдаг ном хөгжим сонсох нь асуудлаа бодохгүй байхад туслана.

Заримдаа юу ч хийлгүй гиюүрч сууж болно. Та ажил болон сургуульда автобусаар явдаг бол энэ мөчийг ашиглаад өөрийг төсөөллийн хүчээ ашиглан сайхан бүхнийг бодох нь нэн чухал.

Зугаацах хэрэгтэй. Том ч бай, жижиг ч бай юу ч хийсэн болно. Аялалдаа явахдаа дуртай номоо унших. Гол нь энэ мөчид бүх зүйлсээс сатаарсан байх нь л чухал.

№5 Инээгээрэй

Инээд бол хамгийн сайн эм гэдэгчлэн хүний эрүүл мэнд, сэтгэл санаанд туслах
чухал зүйл нөлөөтэй. Инээсэнээр таны цусны эргэлт сайжирч, дархлааны тогтолцоо идэвхжиж тайвширч илүү сайн амрах болно. Түүгээр ч зогсохгүй цусны сахарыг багасгах нөлөөтэй. Мөн нүүрний арьс илүү өнгөлөг сайхан болдогийг мэдэхэд илүүдэхгүй.

Стрессдэж байгаа бол  орхиод дуртай нэвтрүүлгээ үзэж үзэж болно. Инээдэм нь таныг стрессийн түвшинг бууруулна

Найз нөхөдтэйгээ уулзаж дурсамжтай, хөгжилтэй бүтэлгүй мөчүүдээ эргэн дурсах хэрэгтэй. Бусадтай хамт инээх нь таны эерэг хандлагыг улам бэхжүүлнэ.

№6 Эрүүл мэндээ хамгаалаарай

Таны эрүүл мэнд бол таны сэтгэл хөдлөл болон хандлагад ихээр хамаатай зүйл. Ханиад хүрчихсэн байх үед амьдралыг хайрлана гэдэг юу л бол. Эрүүл мэндийнхээ төлөө хийсэн бүх зүйл таны хандлагыг өөрчлөх болно.

Дасгал хөдөлгөөн хийх нь сэтгэл санааг сайхан болгох даавар  ялгаруулж сэтгэл гутралаас сэргийлж таныг бөх нойрсуулна. Иймд өглөө шүдээ угааж байхдаа ч болов бага ч атугай дасгал хийх нь ач холбогдол ихтэйг битгий мартаарай
Гадуур алх, Гүй, Иогоор хичээллэ. Эсвэл зүгээр л хөгжим сонсоод бүжиглэ.

Ус ихээр уух нь таны эрүүл мэндэд чухал нөлөөтэй. Ус дутагдсанаар та ямар ч муу муухай зүйлсийг бодох болно. Харин их хэмжээний чихэр эсхүл кафейн агуулсан хүнс нь таны биен дэх усыг хороодог тул аль болох бага хэрэглэ.

Хангалттай унтаж амрах хэрэгтэй. Энэ дархлааны тогтолцоог дэмжиж сэтгэл гутрал, өвчлөлийг тань илааршуулж арьсыг амраах болно. Өдөр бүр 8-9 цаг хэрэв чадахгүй бол өдрийн цаг дуг хийж авах нь сэргэлтийг өгч чадна.

№7 Өөрчлөхийг хүсдэггүй зүйлсээсээ зарим үед татгалз

Амьдралыг хайрлахыг тулд шинэ зүйлсийг туршиж, өөрийгөө сорих хүсэл эрмэлзлэлтэй байж, түгшүүрт оруулах зүйлсийг хийж үзэх хэрэгтэй.  Амьдралыг хайрлах аз жаргалтай байх гэдэг нь айдаст автаж амьдрах бус уйтгар гунигтайгаа тэмцэх явдал.

Жижиг зүйлсээс эхэл. Гэрийн мухартаа шигдэхээс илүү шинэ зүйлийг туршиж үзэх тутам аливаа шинэ бүхнийг хийхэд амар байх болно. Шинэ зүйлсийг хийх айдсыг давахад оролдлого л туслах болно.

№8 Дуу дуул

Дуулах, ялангуяа найзуудтайгаа дуулах нь эндорфин, окситоцин гэх аз жаргалын гормоныг ялгаруулж стрессийг тань бууруулах болно. Хамтаар дуулах нь хүмүүстэй холбогдох нандин холбоохамгаалагдсан мэдрэмжүүдийг үүсгэж таныг ганцаараа биш гэдгийг ойлгуулж өгөх болно.

Гэрээ цэвэрлэж байхдаа, машинаа угааж байхдаа ч дуул. Энэ нь иогын дасгал таны амьсгалыг зохицуулдагтай адил. Та дуулж чадахгүй гэж бодож болно. Дараагийн Беойнсе байх албагүй. Гэхдээ юу гээч та өөрийгөө муу дуулдаг гэж боддог бол өөрийнхө өрөөнд ганцаараа дуулаад үз. Танд таалагдаж магад.

№9 Сэтгэл ханамж авч сур

Өнгөрснийг зүхэж, ирээдүйг өөрчлөх гэж яарахын оронд одоогоороо амьдрах нь аз жаргалтай байхын үндэс.

Сэтгэл ханаж сурах эхний алхамаа хийгээрэй. Яаж гэж үү? Хоолоо идэж байхдаа, даалгавраа хийж байхдаа гэх мэтийн энгийн зүйлсээс л эхлэж болно. Хэтэрхий халуун байна, давстай байна гэх мэт гоншигнохын оронд халуун байгаад нь эсвэл хоол бэлэн байгаад нь талархахаас эхэлнэ. Болохгүй байгаа зүйлийг урьдчилж харах нь сайн ч гэлээ заримдаа тухайн зүйлийн мөн чанарыг ойлгоход саад учруулдагыг санахад илүүдэхгүй.

Өдөр бүр дор хаяж 20 минут уушгиныхаа чадлаар амьсгалахыг оролдоод үз. Яаж гэж үү? 4 хүртэл амьсгалаа аваад,  нэгээс эхлүүлэн тоолж мөн хугацаанд амьсгалаа түгжээж дараа нь найман тоотод амьсгалаа гаргана. Гүнзгий амьсгаа авч хэвлийгээ суллахыг мартаж болохгүй, яг л шаар шиг. Магадгүй та дасгалаа хийж байхдаа тоогоо алдах гэх мэт бэрхшээл тохиолдож болно. Гэхдээ үүнийг мартаад зүгээр л амьсгалж эхэл.

Таван минутын завсарлага аваарай. Тайван суугаад цонхоор харж, гадаах орчинг, тохиолдож буй үйл явцыг ажиглаарай. Харин утсаа оролдох, И-мейлээ шалгах нь тийм ч тохиромжтой бус. Гадаа цаг агаар ямар байгаа, тэнгэрийн өнгө ямар байгааг харж болох ч шүүмжлэхээс татгалзаж байгаа зүйлсийг эерэгээр хүлээж авах нь илүү дээр.

№10 Баярлаж сур

Өөрийн амьдралд тохиолдсон том, жижиг зүйлс эсхүл авсан шагнал, өөрт тань мэдэрсэн зүйл бүхэндээ баярлахыг хэлж байгаа юм. Баярлаж, талархах тутам амьдралыг сайн сайхнаар төсөөлж аз жаргалтай байх болно.

Өөрт байгаа зүйлсдээ баярла. Толгой хорогдох газартай, идэх хоолтой, эрүүл байгаадаа таларх. Танд сайхан бүхнийг мэдрүүлж, эргээд та талархах сэтгэл төрсөн хүн бүрийг ачийг мартаж болохгүй

Заримдаа жижиг зүйлсэд ч ач холбогдол өгөх хэрэгтэй. Учир нь жижиг зүйлс таны амьдралыг сайхан болохыг ойлгуулах болно. Өвлийн хүйтэн өдөр дулаан хүрмэндээ талархаж эсвэл зүгээр бялууны амтыг гайхаж, хэн нэгний магтаалд анхаарал хандууларай.

№11 Биелэхүйц зорилго тавь

Том зорилго тавьж болох хэдий ч жижиг зүйлсээр хурдан амжилтанд хүрч болно. Ингэснээр та аливааг гүйцэлдүүлж, өөр шинэ зүйлийг хийх урам зоригийг олж авах болно

Гүйцэлдүүлж дуусгаж чадаагүй бол өөрийгөө тарчлаах хэрэггүй.  Өөрийн анзаарсан зүйлсдээ тулгуурлаж дараагийн удаад өөрөөр хийх боломжтой юм. Алдаа гэж буруушаахын оронд туршлага гэж хүлээж авах нь илүү үр бүтээлтй аз жаргалтай байлгах болно.

№12 Эерэгээр сэтгэж бод

Сөрөг бодлууд нь таны оюун санаа, эрүүл мэндэд хортойгоос гадна аливааг хүлээж авах төсөөллийг тань сөргөөр өөрчлөх болно. Сөрөг төсөөлөлтэй байх нь хэвийн ч гэлээ хэт төвлөрөх нь буруу.

Сөрөг төсөөллөө битгий ихэсгэ. Хэрвээ танд сөрөг зүйлс бодогдох л юм бол умартах хэрэгтй. Жишээ нь хэрвээ та өөрийгөө царай муутай гэж бодож эхэлвэл зүгээр л би царай муутай гэсэн бодол л орж ирж байна гэж бодох хэрэгтэй.  Энэ тийм ч хэрэгтэй бодол биш.

Өнгөрсөн эсхүл ирээдүйд хэтэрхий их цаг хугацааг бүү зарцуул. Өнгөрсөнд тохиолдсон муу зүйлсэд хэт төвлөрөх нь одоод өөрийнхөөрөө амьдрахад тань саад болно. Мөн ирээдүйд санаа зовох нь одоогоос таныг холдуулах болно. Хэрвээ та өнгөрсөн эсхүл ирээдүй рүү аялаад байгаа бол таныг одоод барих зүйлсийг зурж тайвшраарай. Мод, цонхоор харагдаж байгаа бороо, Амьсгалж байгаагаа ч зурсан болно.

Юу тохиолдсон үүнийг мартаж болохгүй. Та замын түгжрэл мөнхөд түгжрэхгүй адил асуудал болгон мөнхийн бус. Аливаа зүйлс зөвхөн одоод л байгаа гэдгийг хүлээн зөвшөрөөх нь цааш явахад тус болно. 

Сэтгэл судлаач Д. Лхамсүрэн




Фройд "ГомоСексийн" тухай гар захидал



1935 он, 4-р сарын 9

Проф, Доктор. З.Фройд

Хадагтай танаа /Нэрийг нь нууцалжээ/

Би бээр хүүгийн тань бэлгийн чиг баримжаа гомосекс болохыг дурьдсан таны захидлыг хүлээн авлаа. Хүүгийнхээ талаар мэдээлэл өгөхдөө гомосекс гэх нэр томъёог огтхон ч дурьдаагүй тань миний гайхшралыг ихээр төрүүлж байна. Юуны учир зайлсхийх болсноо тайлбарлаж болох уу ? Бэлгийн чиг баримжаа нь гомосекс байлаа гээд ямар ч давуу тал байхгүй нь мэдээж. Тэглээ гээд үүнээс ичих, эсвэл дутагдалтай тал, оюуны бэрхшээл хэмээн ойлгох ёсгүй. Ерөөс ижил хүйстнээ сонирхох явдлыг өвчний ангилалд багтаах боломжгүй. Бидний хувьд бэлгийн үйл ажиллагааны (чиг баримжааны) өөрчлөлт, ондоошил нь түүний хөгжлийн үе шатад тохиолдох гацалтаар (фиксац үүсэх) тодорхойлогддог гэж үздэг. Эртний, орчин цагийн олонд танигдсан, аугаа хүмүүсийн цөөнгүй хэсэг нь гомосекс байсныг энд хэлье (Платон, Леонардо Да Винчи, Микеланжело гэх мэт). Иймд гомосексийг гэм зэм хэмээн буруушаах, эсвэл түүнд харгис шийтгэл оноохын аль нь ч асар шударга бус явдал болно. Та үл итгэх аваас Хавлок Эллисийн ном, зохиолуудтай танилцахыг санал болгож байна. 

Надаас тусламж эрэхийн учир нь миний бие гомосекс чиг баримжааг болиулж, түүнийг нь буцаагаад гетеросекс (эсрэг хүйстнээ сонирхох) болгож чадна хэмээн найдсаных биз ээ. Хариултыг нь хэлье. Ерөнхийдөө ийм ажилбар амжилтанд хүрнэ гэж баттай хэлж чадахгүй. Үгүй болсон гетеросекс дур хүслийг ажилбарын дүнд бий болгох нь маш ховор. Мөн эмчилгээний үр дүнг ч шалгах боломжгүй байдаг.

Иймд би таны хүүд өөр аргаар л тусалж чадна гэсэн үг. Хэрэв хүү тань гутранги, невротик шинжтэй, зөрчилтэй, нийгэмшээгүй бол түүнийг гомосекс эсэхээс үл хамааран өндөр бүтээмжтэй, тайван зантай, нийтэч болгоход нь миний анализ тусалж юуны магад. Нөхцөл байдлыг хүлээн зөвшөөрч байгаа бол хүүгээ надтай уулзуулах хэрэгтэй. Таны хүү Венад ирэх эсэхийг мэдэхгүй ч миний бие ойрын хугацаанд гадагшаа явах төлөвлөгөөгүй байна. Хариу захидал илгээхээс бүү төвөгшөөгөөрэй.

Таныг хүндэтгэсэн,

Фройд


(Энэхүү захидлыг нэрт сексологич Алфред Кинси 1955 онд Америкийн сэтгэцийн эмгэг судлалын холбооны сэтгүүлд хэвлүүлсэн байна) 

Энэхүү захидал нь гомосексийн талаар Фройдын үзэл баримтлалыг тодорхой өгүүлдэг. Үүнд дурьдсанаар бэлгийн чиг баримжаа нь Фройдын тайлбарласнаар бэлгийн хөгжлийн үед (sexual development) буюу бага насанд үүсдэгийг элдэв хоёрдмол санаагүйгээр бичжээ.

Орчуулсан Л.Энхтүшиг







1935 он, 4-р сарын 9

Проф, Доктор. З.Фройд

Хадагтай танаа /Нэрийг нь нууцалжээ/

Би бээр хүүгийн тань бэлгийн чиг баримжаа гомосекс болохыг дурьдсан таны захидлыг хүлээн авлаа. Хүүгийнхээ талаар мэдээлэл өгөхдөө гомосекс гэх нэр томъёог огтхон ч дурьдаагүй тань миний гайхшралыг ихээр төрүүлж байна. Юуны учир зайлсхийх болсноо тайлбарлаж болох уу ? Бэлгийн чиг баримжаа нь гомосекс байлаа гээд ямар ч давуу тал байхгүй нь мэдээж. Тэглээ гээд үүнээс ичих, эсвэл дутагдалтай тал, оюуны бэрхшээл хэмээн ойлгох ёсгүй. Ерөөс ижил хүйстнээ сонирхох явдлыг өвчний ангилалд багтаах боломжгүй. Бидний хувьд бэлгийн үйл ажиллагааны (чиг баримжааны) өөрчлөлт, ондоошил нь түүний хөгжлийн үе шатад тохиолдох гацалтаар (фиксац үүсэх) тодорхойлогддог гэж үздэг. Эртний, орчин цагийн олонд танигдсан, аугаа хүмүүсийн цөөнгүй хэсэг нь гомосекс байсныг энд хэлье (Платон, Леонардо Да Винчи, Микеланжело гэх мэт). Иймд гомосексийг гэм зэм хэмээн буруушаах, эсвэл түүнд харгис шийтгэл оноохын аль нь ч асар шударга бус явдал болно. Та үл итгэх аваас Хавлок Эллисийн ном, зохиолуудтай танилцахыг санал болгож байна. 

Надаас тусламж эрэхийн учир нь миний бие гомосекс чиг баримжааг болиулж, түүнийг нь буцаагаад гетеросекс (эсрэг хүйстнээ сонирхох) болгож чадна хэмээн найдсаных биз ээ. Хариултыг нь хэлье. Ерөнхийдөө ийм ажилбар амжилтанд хүрнэ гэж баттай хэлж чадахгүй. Үгүй болсон гетеросекс дур хүслийг ажилбарын дүнд бий болгох нь маш ховор. Мөн эмчилгээний үр дүнг ч шалгах боломжгүй байдаг.

Иймд би таны хүүд өөр аргаар л тусалж чадна гэсэн үг. Хэрэв хүү тань гутранги, невротик шинжтэй, зөрчилтэй, нийгэмшээгүй бол түүнийг гомосекс эсэхээс үл хамааран өндөр бүтээмжтэй, тайван зантай, нийтэч болгоход нь миний анализ тусалж юуны магад. Нөхцөл байдлыг хүлээн зөвшөөрч байгаа бол хүүгээ надтай уулзуулах хэрэгтэй. Таны хүү Венад ирэх эсэхийг мэдэхгүй ч миний бие ойрын хугацаанд гадагшаа явах төлөвлөгөөгүй байна. Хариу захидал илгээхээс бүү төвөгшөөгөөрэй.

Таныг хүндэтгэсэн,

Фройд


(Энэхүү захидлыг нэрт сексологич Алфред Кинси 1955 онд Америкийн сэтгэцийн эмгэг судлалын холбооны сэтгүүлд хэвлүүлсэн байна) 

Энэхүү захидал нь гомосексийн талаар Фройдын үзэл баримтлалыг тодорхой өгүүлдэг. Үүнд дурьдсанаар бэлгийн чиг баримжаа нь Фройдын тайлбарласнаар бэлгийн хөгжлийн үед (sexual development) буюу бага насанд үүсдэгийг элдэв хоёрдмол санаагүйгээр бичжээ.

Орчуулсан Л.Энхтүшиг





Зигмунд Фройд мэндэлсний 159 жилийн ой



“Алдар нэр хүнийг үхсэний дараа ирдэг. Хүмүүс амьддаа бие биенээ хангалттай хайрлаж чаддаггүй болохоор хэн нэгэн үхсэний дараа, хэлэх үг нь огтоос хэрэгцээгүй болсон хойно  л  дурсан магтдаг юм.”

Зигмунд Фройд

1856.05.06

XX зууны аугаа сэтгэгч, психоаналист Зигмунд Шломо Фройд одоогоос 159  жилийн өмнө, тавдугаар сарын энэ өдөр төв европын өндөр уулсын дунд орших Австри улсын Морави /Өнөөгийн Чех улсын Прибор / хотноо үслэг эдлэл, бөс барааны худалдаачин Якоб Фройд /1815 -1896/ болон Амала Натансон /1835 - 1930/ нарын ууган хүү болон мэндэлжээ. Амала Натансон нь түүний эцэг Якоб Фройдын гурав дахь эхнэр бөгөөд түүнээс хорин насаар дүү болохын зэрэгцээ Якобын хүүхдүүд болох Филипп, Эммануэл гэсэн хоёр дагавар хүүгийн ээж юм. Хожим 21 насандаа өөрийн нэрээ өөрчлөн Зигмунд Фройд болгон өөрчилсөн тэрбээр нэрт сэтгэл судлаач, сэтгэл мэдрэлийн эмч, неврологич байсан төдийгүй ХХ зууны урлаг, уран зохиол анагаах ухааны томоохон төлөөлөл гэдгийг үгүйсгэх хүн байхгүй. “Зигмунд Фройдын ажил, амьдрал” хэмээх бүтээлээр дамжуулан түүний намтарыг бичиж олон нийтэд түгээсэн Эрнист Жонес /Ernest Jones/ -ийн бүтээлд дурьдсанаар "Бидний ухамсарт орших далд ертөнц хийгээд түүний нууцыг нээж өгсөнд нь З.Фройдод бид бүх талаар өртэй" гэсэн нь түүнийг ямар чухал хүн болохыг харуулж буй хэрэг биз.



Инфографикыг Б.Батжаргал

Түүний ээж Амала түүнийг ихэд онцгойлон “Миний алтан Зиги” /My Golden Sigi/ хэмээн өргөмжилж, З.Фройд бол сэтгэл хөдлөлийн мэдрэмж тун сайтай /the sentimentalism/ бөгөөд ээжийн халуун хайранд өссөн тэрбээр дүү нар дотроо “Ялагч” байх, бусдаас “Амжилтын мэдрэмж”-ийг илүү мэдрэх нь амьдралд нь чухал нөлөөтэй болохыг хүүхэд байхаас л ойлгосон аж. Харин эцэг Якоб Фройдын еврей хүмүүсийн хошин шогийн гойд мэдрэмж, амьдралын нугачаанд өвдөг сөхрөхгүй байх тэвчээр хатуужил, либерал үзэл болон чөлөөт сэтгэлгээг дууриасан нь хожмын үйл хэрэг, амьдралын замналд нь чухал нөлөө үзүүлсэн байна. Мөн эцэг нь түүнд нэг бус удаа гар хүрч байсан байна. Учир нь тэрбээр үргэлж эцэг эх нь түүнийг онцгойлон авч үзэн тусад нь өрөө гаргаж өгсөн ч өөрийн өрөөнд бус эцэг эхийнхээ унтлагын өрөөнд бие засдаг байсан нь ёс журмыг ихэд дээдэлдэг гэр бүлд энэхүү үйлдэл нь бүдүүлэг санагдаж ихэд ундууцан бухимдлаа илэрхийлэхдээ “Энэ хүүхэд хэн ч биш болно” хэмээн зандардаг байсан эцгийнхээ энэ үгэнд З.Фройд ихэд талархалтай ханддагаа дурссан байдаг. Эцгийнх хэлсэн энэ үг түүнийг ихээр шаналгаж байсан хэдий ч зүүдэндээ нэг дүр зургыг байнга зүүдэлдэг нь ирээдүйн ажил хийгээд амьдралын замналын ахиц дэвшил байсан аж. Эцгийгээ уурлах бүрт тэрээр “Та намайг хэн болохыг хараарай, Юу ч болсон би хэн нэгэн л болох болно” хэмээн эцэгтээ хэлж байсан гэдэг. 

Түүний бас нэгэн гоц чадвар нь бичих юм. Тэрбээр багаасаа л Шекспир, Фома Аквин, Платон, Гётегийн эссэ, зохиолуудыг шимтэн уншихын сацуу өөрөө өөрийгөө олон хэлнээ зохиол бичих эрдэмд дадлагажуулж байсан байна. Түүний зэрэгцээ Филисофийн зохиол бүтээлүүдийг орчуулдаг байсан аж.



З.Фройд бол еврей үндэстэн бөгөөд энэ нь түүний мэргэжил, гэр бүл бүтээлүүдэд сөргөөр нөлөөлөх тохиолдол цөөнгүй байсан аж. Тухайлбал тухайн үеийн тогтсон хандлага, бичигдээгүй хуулийн дагуу анагаах ухаан, хуулийн салбарыг л сонгодог байсан учир 1873 онд Венийн их сургуулийн анагаах ухааны факультетид элсэхдээ бусад оюутнуудаас 3 жил илүү буюу 8 жил суралцаж, амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Германд амьдарч байхад нь Гитлерийн нацист дэглэмийн нөлөөгөөр түүний бүтээлүүдийг шатаажээ. Нэг удаа аавтайгаа алхаж явахад нь хажуугаар зөрсөн нэгэн түүнд хандан “Чи бол Еврей, тиймээс замаас зайл” гэсэнд аав нь юу хийж чадаагүй байна. Энэ явдал түүнд гутамшигтай санагдаж аавыгаа хүчгүй, сул дорой гэж бодох болжээ. Нацист дэглэмийн шахалтан дор 4 эгчээ алдсан зэрэг олон үйл явдал түүнд тохиолдсон. Гэвч энэ бүхэн түүнийг хурцалж, хүч өгч байсныг тэр онцлон тэмдэглэдэг ба Жүүдийн шашинд итгэдэггүй, бүх шашин бол хүн сул дорой, хүч чадалгүй гэх төрөлхийн мэдрэмжээ давахын тулд соёл иргэншлийг бий болгосон хуурмаг үзэгдэл гэж үзжээ.

Амьдралын түвшин доогуур байсны дээр санхүүгийн байдал нь улам хүндрэн 4 настай байхад нь аавынх нь бизнес дампууран Моравигаас тэс өөр дуу чимээ, хур тунадас ихтэй тухайн үеийн соёлын томоохон хотуудыг нэг болох Австрын Венад /түүнээс өмнө Лейпциг/ ирж суурьшин амьдралынхаа 78 жилийг өнгөрөөсөн байна. 


1876 он, Гэр бүлийн хамт

З.Фройд сурлага сайтай хүү байсныг түүний гимназид байх үе болон ямагт анги дэвшин суралцахдаа онц үнэлгээг өөртөө бий болгож байснаас харж болно. Их сургуульд суралцаж байхдаа, мөн төгсөөд үргэлжлүүлэн хэд хэдэн жил З.Фройд хэрэглээний биологийн асуудлыг сонирхон судлаж байв. Их сургуулийн дэргэдэх физиологийн институтын захирал Эрнест Брюккегийн удирдлага дор ажиллах явцдаа тэрбээр хүн болон амьтны үр хөврөлийн судалгааг хийж, орчин үеийн мэдрэлийн эс судлалын салбарын үндэс хэд хэдэн чухал ажиглалтыг хийсэн юм.

Фройдийн хувьд дараагийн жил их чухал үе байлаа. Тэрбээр 1882 оны 06 сарын 17-нд Марта Бернайстай сүй тавьжээ.  Амьдралын эрхээр 4 жил хол ажиллаж амьдарч байсан тэд 1886 оны 09 сарын 14-нд хуримаа хийж 3 хүү, 3 охины эцэг эх болцгоосон ба бага охин Анна Фрейд нь эцгийнхээ мэргэжлийг өвлөн авч аавынхаа дэвшүүлсэн онолын урсгалд үндэслэн сэтгэл судлалын салбарт томоохон өөрчлөлтийг бий болгосон билээ.  Үүнээс өмнө тэрбээр ганцхан Платоны бүтээлүүдийг сонирхон уншдаг байсан бол Мартатай танилцсанаар түүнд ихээхэн нөлөө үзүүлснээр философийн зохиолуудыг гүнзгий судалж эхэлжээ. Энэ оныхоо 11 сард эрдэмтэн өөрийн дотны найз Йозеф Брейрийн өвчтөн О.Аннатай танилцсан. Үүний дараагаар Фройд тархины анатомийг судлахаа больж, сэтгэл судлалын судалгаа хийж эхэлсэн байна.


О.Анна буюу Берта Пафемхаймын /1859 - 1936/ түүх З.Фройдийн бүтээлд онцгой нөлөө үзүүлсэн бөгөөд эцгээ алдсан охинд саа өвчин, арьсны мэдрэмжийн өөрчлөлт, хэл яриа болон харааны эмгэг өөрчлөлт зэрэг хийрхлийн хам шинж үүссэн байсан ба И.Брейр түүнийг анх ховсын аргаар эмчлэх оролдлого хийж байсан бөгөөд 2 хүрэхгүй жилийн дотор эхнэрийнхээ хардалтаас болоод эмчилгээгээ зогсоосон ажээ. Брейер өвчтнийг орхин Венеци явах болсон бөгөөд З.Фройд тэр үед Гаврт Францын эмч Пьер Жанегийн өвчтөнийг эмчилсэн арга барил нь З.Фройд Ухамсаргүйн тухай онолоо боловсруулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гэж үздэг. 2011 онд энэ тухай өгүүлэх Холливуудын найруулагч Девид Крононбергийн “Аюултай арга барил” (Dangerous Method) хэмээх бүтээл хийгдсэн ба мөн найруулагч Жеймс Камеруны алдарт “Титаник” дээр ч түүний бүтээл ишлэлүүдийн талаар өгүүлдэг билээ.

Ингэснээр З.Фройдийн өмнө мэдрэлийн эмгэгийн шинжтэй хийхрэл, түүнийг эмчлэх ховсын арга гэсэн хоёр том асуудал гарч ирэв. Анагаахын практикт дадлага хийх замаар уг асуудлуудад шинжлэх ухааны хариу өгөхөөр З.Фройд Вена хотын эмнэлэгт, мэдрэлийн салбарт ажиллах болжээ. Хожим тэрбээр тухайн үед неврозын талаар юу ч ойлгоогүй байжээ хэмээн бичсэн байдаг. З.Фройд 1885 онд доцент цол авсаныхаа дараа Парист мэргэжил дээшлүүлсэн бөгөөд Сальпетриерийн мэдрэлийн өвчтний  эмнэлэгт  мөн оны 10 сарын 13-ныг хүртэл ажиллажээ.

Парист Ж.Шаркогийн толгойлсон Мэдрэлийн эмгэг судлалын францын дэг сургууль түүний сонирхлыг ихэд татсан байна. Түүний нөлөөгөөр З.Фройд хийрхэл юуны өмнө дуурайх, баашлах замаар илэрдэг бөгөөд түүнийг шинжлэх ухааны үндэстай судлах шаардлагатай болохыг ойлгосон байдаг. Түүнээс гадна энэ өвчний шалтгаан физиологийн гэмтлээр биш, харин сэтгэл зүйн хүчин зүйлээр тайлбарлагдах ёстой гэж үзжээ. Түүнээс гадна З.Фройд Парист мэдрэмжийн талаар бүтэн эргэлт хийсэн гэхэд болно. Тэрбээр И.Брейерийн О.Аннагийн кейсд хэрэглэж байсан шиг хийрхэл, сексологийн хүндрэлийн өмнө ухарч няцахгүй байж сурсан бөгөөд неврозыг илүү нарийвчлан судлах болжээ. Өмнө нь түүний толгойд хийрхэл болон бэлгийн амьдралын хооронд холбоо оршиж буй тухай санаа бий болсон байсан бөгөөд гар доорх ихээхэн хэмжээний анагаахын материалын үр дүнд З.Фройд мэдрэлийн тогтолцооны хямрал нь сексуаль зан төлвийн шалтгаан болдог талаарх онолоо гаргахад түлхэц үзүүлсэн юм.


Ж.Шарко истеритэй өвчтнөө ховсдож буй нь

Тэрбээр Германаас Венад буцаж ирээд сэтгэцийн эмчээр ажиллахаар болжээ. Эхэндээ тэрбээр ховс мэдрэлийн ядаргааг эмчлэх арга болж болох талаарх үзлийг эсэргүүцэж байсан ба И.Брейерийн нөлөөгөөр ховсын итгэн үнэмшүүлэх арга нь анхан шатны үр дүнтэй байгааг хүлээн зөвшөөрч байв. Дахиад жил өнгөрөхөд шахан зайлуулах (катарсис) аргыг хэрэглэж эхлэв. Тухайлбал, өвчтөн ховсын байдалд өөрийн неврозын илрэлийн талаарх үйл явдлын тухай ярих маягаар, яг тэрхүү байдалд буцаж очсоноор бүх болж буй зүйлсийг ухамсарлана. Өвчтөн өмнө мэдэрсэн мэдрэмжийг дахин мэдэрсэнээр түүнээс үүсэх сэтгэцийн өөрчлөлтөөс ангижрана хэмээн үзсэн байна.  

Энэхүү аргыг хэд хэдэн жил хэрэглэсний дараагаар З.Фройд нэг том дүгнэлт хийсэн нь психоанализын суурь асуудлуудын нэг байв. Энэ нь “Чөлөөт Нийлэмж” талаарх асуудал юм. Түүний хувьд чөлөөт нийлэмж нь зөвхөн сэтгэл засалч өвчтөн хоорондоо харьцах харьцаа төдий биш өдөр тутмын амьдралд ердийн хүн хоорондын харилцааны үзэгдэл болохыг дурьджээ.

Энэ үеэр З.Фройд мөн хүний сэтгэцийн ухамсаргүй, далд ухамсрын, ухамсартай гэсэн гурван давхаргын талаарх онолоо боловсруулж байв. Түүний онолд бие хүний бүтцийн  Ид, Эго, Супер эго буюу “Би”, “Дээд Би”, “Тэр” хэмээх гурван загвар чухалчлан үздэг . 

Ухамсаргүй нь хүний амьдралыг тодорхойлдог хамгийн гүн давхарга бөгөөд баярлаж цэнгэх ба үхэлд тэмүүлэх ухамсаргүй хүсэл нь бүх сэтгэл хөдлөл ба сэтгэлийн хөдөлгөөний анхдагч шалтгаан болдог.

Энэхүү онолын дүгнэлтүүдийн нэг нь 1900 онд гаргасан “Зүүдний тайлал” хэмээх бүтээл юм. З.Фройд зүүд нь ямар нэг ухамсарлагдаагүй хүслийн биелэл гэдэгт итгэдэг. Тэрээр зүүдний “хэл”-ийг нээсэн бөгөөд зүүдний агуулгыг тайлбарлах боломжтой хэмээн тайлбарлаж байв.

Далд ухамсар нь дур хүсэл нарийн хяналтаар ордог ухамсар ба ухамсаргүйн хоорондох нимгэн давхарга юм. Ухамсар нь хамгийн дээд давхарга бөгөөд ухамсаргүйн хүчээс хамаарах сэтгэцийн гадаад илрэл юм. Ийнхүү З.Фройдийн онолоор ухамсаргүй нь хүний зан үйлийг тодорхойлох  чухал хүчин зүйл болно.

Ухамсараас шахадсан, нуугдмал байдалтай хүний хүслийг хангах төсөөллүүд буюу ухамсараас дайжсан бодол санаа, биелэгдээгүй хүслийн талаарх дэвшүүлсэн онол нь алдарт зураачын голлох сэдэв болж хүн төрөлхтөнд уран зураг болоод Дали хоёрын гайхамшигийг дахин нотолж өгсөн гавъяатай юм.


Фройд “Сексийн онолын 3 нийтлэл” хэмээх бүтээлдээ хүүхдийн сексийн хөгжлийн үе, Эдипийн комплексийг мөн тайлбарлан бичсэн байдаг. Аажим аажмаар З.Фройдийн нэр хүнд маш чамгүй өссөн бөгөөд 1909 онд К.Г.Юнгийн хамт, Стенли Холлын урилгаар АНУ-д лекц уншихаар уригдаж байв. Энэ нь түүний АНУ-д очсон цорын ганц тохиолдол байв.

Амьдралынхаа сүүлийн арван жилд тэрбээр хүний мөн чанарын тухай, нийгэм ба соёлын талаарх өөрийн бүтээлүүдээ бичиж байжээ. Түүнийг  Вернардский, Гумилёв нарын эрдэмтдийн үзэж байгаагаар “Суперэтнос” хүн байсан гэж тодорхойлдог бөгөөд  амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг З.Фройд Англид өнгөрүүлсэн бөгөөд 1939 оны 09 сарын 23-нд 83 насандаа насан эцэслэжээ.

Амьдралын харгис төгсгөл, хүн төрөлхтний үл зөвшөөрөгддөг атлаа хувиршгүй үнэн гутранги үзэл хийгээд сул дорой шинж, тэр бүр анзаарагддаггүй өдөр тутмын амьдралын залхаг хэмнэл, оюун санааны хоосрол бүхнийг шүүмжлэн бичдэг Самуэл Беккетийн “Годог мэдрэхүй” абсурд жүжгийн хурц өгүүлэмж бүхэнд З.Фройд бодогддогийг дурдах  юун .....

Тэрбээр өөд болохынхоо өмнө нэгэн ярилцлагадаа "Намайг сэтгэл судлалын эцэг гэдэг ч би маш том шинжлэх ухааны зөвхөн эхлэлийн үед, харьцангуй амар хялбар байхад нь ажиллаж байна. Ирээдүйд сэтгэл судлаачид маш том талбарт тулалдах болно. Түүний хажууд миний хийснийг харьцуулахын ч аргагүй" гэжээ.

Д.Лхамсүрэн

"З.Фройдын намтар" баримтат кино 



"BBС радиод өгсөн ярилцлага" 


"Зүүдний Тайлал" баримтат кино





Sigmund Freud: Life and Work. Vol 3: The Last Phase 1919–1939. London: Hogarth Press.
http://www.freud.org.uk/
Владислав, Я. Сто великих психологов., 2004
Батболд Ш. Сэтгэл судлал сонгодгууд. УБ., 2010
Владислав Я. Сто вериких психологов., 2004
Аюурзана Г. Дэлхийн уран зохиолын 85 сод туурвил. УБ., 2010
http://news.gogo.mn/r/130618





“Алдар нэр хүнийг үхсэний дараа ирдэг. Хүмүүс амьддаа бие биенээ хангалттай хайрлаж чаддаггүй болохоор хэн нэгэн үхсэний дараа, хэлэх үг нь огтоос хэрэгцээгүй болсон хойно  л  дурсан магтдаг юм.”

Зигмунд Фройд

1856.05.06

XX зууны аугаа сэтгэгч, психоаналист Зигмунд Шломо Фройд одоогоос 159  жилийн өмнө, тавдугаар сарын энэ өдөр төв европын өндөр уулсын дунд орших Австри улсын Морави /Өнөөгийн Чех улсын Прибор / хотноо үслэг эдлэл, бөс барааны худалдаачин Якоб Фройд /1815 -1896/ болон Амала Натансон /1835 - 1930/ нарын ууган хүү болон мэндэлжээ. Амала Натансон нь түүний эцэг Якоб Фройдын гурав дахь эхнэр бөгөөд түүнээс хорин насаар дүү болохын зэрэгцээ Якобын хүүхдүүд болох Филипп, Эммануэл гэсэн хоёр дагавар хүүгийн ээж юм. Хожим 21 насандаа өөрийн нэрээ өөрчлөн Зигмунд Фройд болгон өөрчилсөн тэрбээр нэрт сэтгэл судлаач, сэтгэл мэдрэлийн эмч, неврологич байсан төдийгүй ХХ зууны урлаг, уран зохиол анагаах ухааны томоохон төлөөлөл гэдгийг үгүйсгэх хүн байхгүй. “Зигмунд Фройдын ажил, амьдрал” хэмээх бүтээлээр дамжуулан түүний намтарыг бичиж олон нийтэд түгээсэн Эрнист Жонес /Ernest Jones/ -ийн бүтээлд дурьдсанаар "Бидний ухамсарт орших далд ертөнц хийгээд түүний нууцыг нээж өгсөнд нь З.Фройдод бид бүх талаар өртэй" гэсэн нь түүнийг ямар чухал хүн болохыг харуулж буй хэрэг биз.



Инфографикыг Б.Батжаргал

Түүний ээж Амала түүнийг ихэд онцгойлон “Миний алтан Зиги” /My Golden Sigi/ хэмээн өргөмжилж, З.Фройд бол сэтгэл хөдлөлийн мэдрэмж тун сайтай /the sentimentalism/ бөгөөд ээжийн халуун хайранд өссөн тэрбээр дүү нар дотроо “Ялагч” байх, бусдаас “Амжилтын мэдрэмж”-ийг илүү мэдрэх нь амьдралд нь чухал нөлөөтэй болохыг хүүхэд байхаас л ойлгосон аж. Харин эцэг Якоб Фройдын еврей хүмүүсийн хошин шогийн гойд мэдрэмж, амьдралын нугачаанд өвдөг сөхрөхгүй байх тэвчээр хатуужил, либерал үзэл болон чөлөөт сэтгэлгээг дууриасан нь хожмын үйл хэрэг, амьдралын замналд нь чухал нөлөө үзүүлсэн байна. Мөн эцэг нь түүнд нэг бус удаа гар хүрч байсан байна. Учир нь тэрбээр үргэлж эцэг эх нь түүнийг онцгойлон авч үзэн тусад нь өрөө гаргаж өгсөн ч өөрийн өрөөнд бус эцэг эхийнхээ унтлагын өрөөнд бие засдаг байсан нь ёс журмыг ихэд дээдэлдэг гэр бүлд энэхүү үйлдэл нь бүдүүлэг санагдаж ихэд ундууцан бухимдлаа илэрхийлэхдээ “Энэ хүүхэд хэн ч биш болно” хэмээн зандардаг байсан эцгийнхээ энэ үгэнд З.Фройд ихэд талархалтай ханддагаа дурссан байдаг. Эцгийнх хэлсэн энэ үг түүнийг ихээр шаналгаж байсан хэдий ч зүүдэндээ нэг дүр зургыг байнга зүүдэлдэг нь ирээдүйн ажил хийгээд амьдралын замналын ахиц дэвшил байсан аж. Эцгийгээ уурлах бүрт тэрээр “Та намайг хэн болохыг хараарай, Юу ч болсон би хэн нэгэн л болох болно” хэмээн эцэгтээ хэлж байсан гэдэг. 

Түүний бас нэгэн гоц чадвар нь бичих юм. Тэрбээр багаасаа л Шекспир, Фома Аквин, Платон, Гётегийн эссэ, зохиолуудыг шимтэн уншихын сацуу өөрөө өөрийгөө олон хэлнээ зохиол бичих эрдэмд дадлагажуулж байсан байна. Түүний зэрэгцээ Филисофийн зохиол бүтээлүүдийг орчуулдаг байсан аж.



З.Фройд бол еврей үндэстэн бөгөөд энэ нь түүний мэргэжил, гэр бүл бүтээлүүдэд сөргөөр нөлөөлөх тохиолдол цөөнгүй байсан аж. Тухайлбал тухайн үеийн тогтсон хандлага, бичигдээгүй хуулийн дагуу анагаах ухаан, хуулийн салбарыг л сонгодог байсан учир 1873 онд Венийн их сургуулийн анагаах ухааны факультетид элсэхдээ бусад оюутнуудаас 3 жил илүү буюу 8 жил суралцаж, амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Германд амьдарч байхад нь Гитлерийн нацист дэглэмийн нөлөөгөөр түүний бүтээлүүдийг шатаажээ. Нэг удаа аавтайгаа алхаж явахад нь хажуугаар зөрсөн нэгэн түүнд хандан “Чи бол Еврей, тиймээс замаас зайл” гэсэнд аав нь юу хийж чадаагүй байна. Энэ явдал түүнд гутамшигтай санагдаж аавыгаа хүчгүй, сул дорой гэж бодох болжээ. Нацист дэглэмийн шахалтан дор 4 эгчээ алдсан зэрэг олон үйл явдал түүнд тохиолдсон. Гэвч энэ бүхэн түүнийг хурцалж, хүч өгч байсныг тэр онцлон тэмдэглэдэг ба Жүүдийн шашинд итгэдэггүй, бүх шашин бол хүн сул дорой, хүч чадалгүй гэх төрөлхийн мэдрэмжээ давахын тулд соёл иргэншлийг бий болгосон хуурмаг үзэгдэл гэж үзжээ.

Амьдралын түвшин доогуур байсны дээр санхүүгийн байдал нь улам хүндрэн 4 настай байхад нь аавынх нь бизнес дампууран Моравигаас тэс өөр дуу чимээ, хур тунадас ихтэй тухайн үеийн соёлын томоохон хотуудыг нэг болох Австрын Венад /түүнээс өмнө Лейпциг/ ирж суурьшин амьдралынхаа 78 жилийг өнгөрөөсөн байна. 


1876 он, Гэр бүлийн хамт

З.Фройд сурлага сайтай хүү байсныг түүний гимназид байх үе болон ямагт анги дэвшин суралцахдаа онц үнэлгээг өөртөө бий болгож байснаас харж болно. Их сургуульд суралцаж байхдаа, мөн төгсөөд үргэлжлүүлэн хэд хэдэн жил З.Фройд хэрэглээний биологийн асуудлыг сонирхон судлаж байв. Их сургуулийн дэргэдэх физиологийн институтын захирал Эрнест Брюккегийн удирдлага дор ажиллах явцдаа тэрбээр хүн болон амьтны үр хөврөлийн судалгааг хийж, орчин үеийн мэдрэлийн эс судлалын салбарын үндэс хэд хэдэн чухал ажиглалтыг хийсэн юм.

Фройдийн хувьд дараагийн жил их чухал үе байлаа. Тэрбээр 1882 оны 06 сарын 17-нд Марта Бернайстай сүй тавьжээ.  Амьдралын эрхээр 4 жил хол ажиллаж амьдарч байсан тэд 1886 оны 09 сарын 14-нд хуримаа хийж 3 хүү, 3 охины эцэг эх болцгоосон ба бага охин Анна Фрейд нь эцгийнхээ мэргэжлийг өвлөн авч аавынхаа дэвшүүлсэн онолын урсгалд үндэслэн сэтгэл судлалын салбарт томоохон өөрчлөлтийг бий болгосон билээ.  Үүнээс өмнө тэрбээр ганцхан Платоны бүтээлүүдийг сонирхон уншдаг байсан бол Мартатай танилцсанаар түүнд ихээхэн нөлөө үзүүлснээр философийн зохиолуудыг гүнзгий судалж эхэлжээ. Энэ оныхоо 11 сард эрдэмтэн өөрийн дотны найз Йозеф Брейрийн өвчтөн О.Аннатай танилцсан. Үүний дараагаар Фройд тархины анатомийг судлахаа больж, сэтгэл судлалын судалгаа хийж эхэлсэн байна.


О.Анна буюу Берта Пафемхаймын /1859 - 1936/ түүх З.Фройдийн бүтээлд онцгой нөлөө үзүүлсэн бөгөөд эцгээ алдсан охинд саа өвчин, арьсны мэдрэмжийн өөрчлөлт, хэл яриа болон харааны эмгэг өөрчлөлт зэрэг хийрхлийн хам шинж үүссэн байсан ба И.Брейр түүнийг анх ховсын аргаар эмчлэх оролдлого хийж байсан бөгөөд 2 хүрэхгүй жилийн дотор эхнэрийнхээ хардалтаас болоод эмчилгээгээ зогсоосон ажээ. Брейер өвчтнийг орхин Венеци явах болсон бөгөөд З.Фройд тэр үед Гаврт Францын эмч Пьер Жанегийн өвчтөнийг эмчилсэн арга барил нь З.Фройд Ухамсаргүйн тухай онолоо боловсруулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гэж үздэг. 2011 онд энэ тухай өгүүлэх Холливуудын найруулагч Девид Крононбергийн “Аюултай арга барил” (Dangerous Method) хэмээх бүтээл хийгдсэн ба мөн найруулагч Жеймс Камеруны алдарт “Титаник” дээр ч түүний бүтээл ишлэлүүдийн талаар өгүүлдэг билээ.

Ингэснээр З.Фройдийн өмнө мэдрэлийн эмгэгийн шинжтэй хийхрэл, түүнийг эмчлэх ховсын арга гэсэн хоёр том асуудал гарч ирэв. Анагаахын практикт дадлага хийх замаар уг асуудлуудад шинжлэх ухааны хариу өгөхөөр З.Фройд Вена хотын эмнэлэгт, мэдрэлийн салбарт ажиллах болжээ. Хожим тэрбээр тухайн үед неврозын талаар юу ч ойлгоогүй байжээ хэмээн бичсэн байдаг. З.Фройд 1885 онд доцент цол авсаныхаа дараа Парист мэргэжил дээшлүүлсэн бөгөөд Сальпетриерийн мэдрэлийн өвчтний  эмнэлэгт  мөн оны 10 сарын 13-ныг хүртэл ажиллажээ.

Парист Ж.Шаркогийн толгойлсон Мэдрэлийн эмгэг судлалын францын дэг сургууль түүний сонирхлыг ихэд татсан байна. Түүний нөлөөгөөр З.Фройд хийрхэл юуны өмнө дуурайх, баашлах замаар илэрдэг бөгөөд түүнийг шинжлэх ухааны үндэстай судлах шаардлагатай болохыг ойлгосон байдаг. Түүнээс гадна энэ өвчний шалтгаан физиологийн гэмтлээр биш, харин сэтгэл зүйн хүчин зүйлээр тайлбарлагдах ёстой гэж үзжээ. Түүнээс гадна З.Фройд Парист мэдрэмжийн талаар бүтэн эргэлт хийсэн гэхэд болно. Тэрбээр И.Брейерийн О.Аннагийн кейсд хэрэглэж байсан шиг хийрхэл, сексологийн хүндрэлийн өмнө ухарч няцахгүй байж сурсан бөгөөд неврозыг илүү нарийвчлан судлах болжээ. Өмнө нь түүний толгойд хийрхэл болон бэлгийн амьдралын хооронд холбоо оршиж буй тухай санаа бий болсон байсан бөгөөд гар доорх ихээхэн хэмжээний анагаахын материалын үр дүнд З.Фройд мэдрэлийн тогтолцооны хямрал нь сексуаль зан төлвийн шалтгаан болдог талаарх онолоо гаргахад түлхэц үзүүлсэн юм.


Ж.Шарко истеритэй өвчтнөө ховсдож буй нь

Тэрбээр Германаас Венад буцаж ирээд сэтгэцийн эмчээр ажиллахаар болжээ. Эхэндээ тэрбээр ховс мэдрэлийн ядаргааг эмчлэх арга болж болох талаарх үзлийг эсэргүүцэж байсан ба И.Брейерийн нөлөөгөөр ховсын итгэн үнэмшүүлэх арга нь анхан шатны үр дүнтэй байгааг хүлээн зөвшөөрч байв. Дахиад жил өнгөрөхөд шахан зайлуулах (катарсис) аргыг хэрэглэж эхлэв. Тухайлбал, өвчтөн ховсын байдалд өөрийн неврозын илрэлийн талаарх үйл явдлын тухай ярих маягаар, яг тэрхүү байдалд буцаж очсоноор бүх болж буй зүйлсийг ухамсарлана. Өвчтөн өмнө мэдэрсэн мэдрэмжийг дахин мэдэрсэнээр түүнээс үүсэх сэтгэцийн өөрчлөлтөөс ангижрана хэмээн үзсэн байна.  

Энэхүү аргыг хэд хэдэн жил хэрэглэсний дараагаар З.Фройд нэг том дүгнэлт хийсэн нь психоанализын суурь асуудлуудын нэг байв. Энэ нь “Чөлөөт Нийлэмж” талаарх асуудал юм. Түүний хувьд чөлөөт нийлэмж нь зөвхөн сэтгэл засалч өвчтөн хоорондоо харьцах харьцаа төдий биш өдөр тутмын амьдралд ердийн хүн хоорондын харилцааны үзэгдэл болохыг дурьджээ.

Энэ үеэр З.Фройд мөн хүний сэтгэцийн ухамсаргүй, далд ухамсрын, ухамсартай гэсэн гурван давхаргын талаарх онолоо боловсруулж байв. Түүний онолд бие хүний бүтцийн  Ид, Эго, Супер эго буюу “Би”, “Дээд Би”, “Тэр” хэмээх гурван загвар чухалчлан үздэг . 

Ухамсаргүй нь хүний амьдралыг тодорхойлдог хамгийн гүн давхарга бөгөөд баярлаж цэнгэх ба үхэлд тэмүүлэх ухамсаргүй хүсэл нь бүх сэтгэл хөдлөл ба сэтгэлийн хөдөлгөөний анхдагч шалтгаан болдог.

Энэхүү онолын дүгнэлтүүдийн нэг нь 1900 онд гаргасан “Зүүдний тайлал” хэмээх бүтээл юм. З.Фройд зүүд нь ямар нэг ухамсарлагдаагүй хүслийн биелэл гэдэгт итгэдэг. Тэрээр зүүдний “хэл”-ийг нээсэн бөгөөд зүүдний агуулгыг тайлбарлах боломжтой хэмээн тайлбарлаж байв.

Далд ухамсар нь дур хүсэл нарийн хяналтаар ордог ухамсар ба ухамсаргүйн хоорондох нимгэн давхарга юм. Ухамсар нь хамгийн дээд давхарга бөгөөд ухамсаргүйн хүчээс хамаарах сэтгэцийн гадаад илрэл юм. Ийнхүү З.Фройдийн онолоор ухамсаргүй нь хүний зан үйлийг тодорхойлох  чухал хүчин зүйл болно.

Ухамсараас шахадсан, нуугдмал байдалтай хүний хүслийг хангах төсөөллүүд буюу ухамсараас дайжсан бодол санаа, биелэгдээгүй хүслийн талаарх дэвшүүлсэн онол нь алдарт зураачын голлох сэдэв болж хүн төрөлхтөнд уран зураг болоод Дали хоёрын гайхамшигийг дахин нотолж өгсөн гавъяатай юм.


Фройд “Сексийн онолын 3 нийтлэл” хэмээх бүтээлдээ хүүхдийн сексийн хөгжлийн үе, Эдипийн комплексийг мөн тайлбарлан бичсэн байдаг. Аажим аажмаар З.Фройдийн нэр хүнд маш чамгүй өссөн бөгөөд 1909 онд К.Г.Юнгийн хамт, Стенли Холлын урилгаар АНУ-д лекц уншихаар уригдаж байв. Энэ нь түүний АНУ-д очсон цорын ганц тохиолдол байв.

Амьдралынхаа сүүлийн арван жилд тэрбээр хүний мөн чанарын тухай, нийгэм ба соёлын талаарх өөрийн бүтээлүүдээ бичиж байжээ. Түүнийг  Вернардский, Гумилёв нарын эрдэмтдийн үзэж байгаагаар “Суперэтнос” хүн байсан гэж тодорхойлдог бөгөөд  амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг З.Фройд Англид өнгөрүүлсэн бөгөөд 1939 оны 09 сарын 23-нд 83 насандаа насан эцэслэжээ.

Амьдралын харгис төгсгөл, хүн төрөлхтний үл зөвшөөрөгддөг атлаа хувиршгүй үнэн гутранги үзэл хийгээд сул дорой шинж, тэр бүр анзаарагддаггүй өдөр тутмын амьдралын залхаг хэмнэл, оюун санааны хоосрол бүхнийг шүүмжлэн бичдэг Самуэл Беккетийн “Годог мэдрэхүй” абсурд жүжгийн хурц өгүүлэмж бүхэнд З.Фройд бодогддогийг дурдах  юун .....

Тэрбээр өөд болохынхоо өмнө нэгэн ярилцлагадаа "Намайг сэтгэл судлалын эцэг гэдэг ч би маш том шинжлэх ухааны зөвхөн эхлэлийн үед, харьцангуй амар хялбар байхад нь ажиллаж байна. Ирээдүйд сэтгэл судлаачид маш том талбарт тулалдах болно. Түүний хажууд миний хийснийг харьцуулахын ч аргагүй" гэжээ.

Д.Лхамсүрэн

"З.Фройдын намтар" баримтат кино 



"BBС радиод өгсөн ярилцлага" 


"Зүүдний Тайлал" баримтат кино





Sigmund Freud: Life and Work. Vol 3: The Last Phase 1919–1939. London: Hogarth Press.
http://www.freud.org.uk/
Владислав, Я. Сто великих психологов., 2004
Батболд Ш. Сэтгэл судлал сонгодгууд. УБ., 2010
Владислав Я. Сто вериких психологов., 2004
Аюурзана Г. Дэлхийн уран зохиолын 85 сод туурвил. УБ., 2010
http://news.gogo.mn/r/130618



Зүүдний тухай сонирхолтой 10 факт



Зүүдэнд ямар ч зорилго сэдэл байхгүй гэж зарим эрдэмтэд үздэг. Өөрөөр хэлбэл хүнийг нойрсож байх зуур бие физиологид гарч буй ердийн өөрчлөлтийн үр дүнд хүний ухамсарт элдэв зураглал үүсдэг гэдэг. 


Фройдын үзлээр зүүд бол тухайн хүний үл ухамсарлахуй руу шахагдан, түрэгдсэн ханаагүй дурын болон мөрөөдлийн бөөгнөрөл юм. Зүүд бол тухайн хүний амьдралд тохиолдсон бодит үйл явдлыг шууд утгаар нь биш, харин шууд бус утгаар нь, далдлагдсан дүрээр, билэг тэмдэгийн утгаар нь илэрхийлж байгаа сэтгэц физиологийн үзэгдэл юм. Зүүдний агуулга буюу учир начирыг мэдэхийн тулд түүний далд дүрийг, бэлэг тэмдэгийн утгийг таньж мэдэх хэрэгтэй. Хүн зүүдээ санаж болно, бас санахгүй ч байж болно. Санахгүй байгаа зүүд үл ухамсарлагдахуйд оршино. Санахгүй байгаа зүүдийг гипнозын үед, эсвэл психоанализын үед сэргээн санаж болно.

№1 Нас, хүйс харгалзахгүй зүүдэлдэг. Зарим хүн зүүдэлдэггүй гэж ярьдаг ч гол учир нь тэд зүүдээ санадаггүйд байгаа юм. Ингэхдээ шөнийн турш хэд хэдэн удаа зүүдэлдэг бөгөөд тус бүр 5-20 мин үргэлжилдэг. Дунджаар хүн амьдралдынхаа нийт 6 жилийг зүүдэлж өнгөрөөдөг байна.

№2 Зүүд, нойр судлаач J. Allan Hobson зүүдний 95% нь сэрсэн даруйд мартагддаг болохыг тооцоолжээ. Бид яагаад зүүдээ мартдаг ? Зүүдээ санахад яагаад хэцүү санагддаг вэ ? Үүнд урд тархины үйл ажиллагааны онолоор хариулт өгдөг. Тухайлбал, нойрсох үед тархины үйл ажиллагаа бага зэрэг өөрчлөгдсөнөөр тархинд буй мэдээллийн процесс болон түүнийг ангилж, бүтэцжүүлэх ой санамжийг идэвхгүй болгодог байна. Ингэснээр хүн зүүдээ мартдаг.

№3 Зүүдний 80% нь ойролцоогоор өнгөтэй харагддаг. Хар, цагаанаар зүүдэлдэг гэх хүмүүс маш цөөн. Харин дөнгөж сэрсэн хүмүүсээс ямар өнгөтэй зүүд зүүдэлснийг асуухад бараг бүх хүмүүс хурц, тод биш, зөөлөн өнгө харсан гэж хариулдаг.

№4 Зүүдэнд жендерийн ялгаа ч бас ажиглагддаг. Нэгэн судалгаагаар эрэгтэй хүмүүсийн зүүдний агуулга, үзэгдэл нь илүү түрэмгий шинжтэй байдаг гэжээ. Харин зүүд, нойр судлаач William Domhoff эмэгтэйчүүдийн зүүдэнд гардаг дүрүүд эрэгтэйчүүдийнхээс илүү тогтвортой үзэгддэг гэсэн байна. Мөн эрэгтэйчүүд эсрэг хүйстнийхээ хүмүүсийг хоёр дахин олон удаа зүүдэлдэг бол эмэгтэйчүүд ихэвчлэн эмэгтэй хүнээ л зүүдлэх магадлалтай юм.

№5 Та нохойгоо зүүдэлж байхыг харсан уу ? Унтаж байх үеийн шинж тэмдэг, үйл хөдлөлийг нь харвал зүүдэлдэг гэж таамаглаж болохоор. Гэхдээ эцсийн дүнд зүүдэлдэг гэж батлах нь маш хэцүү. Харин амьтдад РЕМ, РЕМ бус нойрны шилжилт тохиодог нь үнэн. Нэгэн судалгаагаар дохионы хэл заалгасан горрил сармагчин зүүдэндээ харсан зүйлсээ гараараа дүрсэлж үзүүлсэн гэж сургагчид нь баталдаг гэжээ.

№6 Зарим хүмүүс хүссэнээрээ зүүднийхээ үйл явдал, өрнөлийг удирддаг. Үүнийг Люцид зүүд хэмээн нэрлэдэг бөгөөд зүүдэндээ хар дарах, түгшсэн үедээ ямар нэгэн товчлуур дарж, үг хэлж зүүднээсээ сэрдэг, эсвэл зүүднийхээ дүр зургийг илүү бүтээлч ч юм уу, ямартай ч хийсвэр ертөнцдөө авчирж чаддаг байна. Люцид зүүдийг ихэвчлэн видео тоглоомын үр дүнд бий болдог гэж зарим эрдэмтэд үздэг.

№7 Судлаач CalvinS. Hall бараг 40 гаруй жил 50 мянган оюутнуудад зүүд, нойрны судалгааг удирдан явуулжээ. Ингэхдээ зүүдлэх үед айдас, түгшүүр, баяр хөөр зэрэг сэтгэл хөдлөлийн янз бүрийн элементүүд илэрдэг бөгөөд сөрөг сэтгэл хөдлөл илүү давамгайлдагийг олж тогтоосон юм.

№8 Хараагүй хүмүүс ч хүртэл зүүдэлдэг. Хожим хараагүй болсон хүмүүс зүүдлэхдээ дүрс олж хардаггүй. Ямартай ч тэд зүүдэлдэг. Зүүд нь заавал харааны дүрслэл шаарддаггүй бөгөөд сонсох, амтлах, хүрэлцэх зэрэг өөр бусад мэдрэхүйгээ оролцуулан зүүдэлж болдог. Тэгэхээр хараагүй хүмүүс юм сонсож зүүдэлдэг байх нь.

№9 РЕМ нойрны үед булчин хөшдөгийн учир нь РЕМ атониа гэгч процессийн үед бие организм төв гомеостазмыг зогсоож, үүний оронд респирац, терморегуляц болон цусны эргэлтийг идэвхтэй дэмждэгтэй холбоотой. Ингэснээр зүүдэндээ аюултай хөдөлгөөн хийх эрсдлийг бие организм цаанаас нь хязгаарлаж өгдөг. Зүүдэндээ өөрийгөө хамгаалах, зугтаах, тэмцэлдэх зэргээр идэвхтэй хөдөлгөөн хийж чаддаггүйн учир энэ ажээ.

№10 Зүүдний агуулга, үзэгдэл нь соёл, улс орон бүрт төстэй нь ажиглагддаг. Жишээ нь, энэ дэлхийн хаана ч амьдарч байгаа хүн бүр зодолдох, унах, зугтаах, сургууль дээрээ байх, хөлдөх, хөших, хоцрох, нисэх, олны өмнө нүцгэрэхийг зүүдэлдэг.

"Зүүдний Тайлал" баримтат кино



Л.Энхтүшиг



Alleyne. R. (2008). Black and white TV generation have monochrome dreams. Telegraph. http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3353504/Black-and-white-TV-generation-have-monochrome-dreams.html
Blackmore, S. (1985). Lucid dreams: In Kendrick, Frazier (Ed.). Encounters with the paranormal: Science, knowledge and belief. Amherst, NY: Prometheus Books. 
Domhoff, G. W. (2005). The Dreams of Men and Women: Patterns of Gender Similarity and Difference. http://dreamresearch.net/Library/domhoff_2005c.html
Empson, J. (2002). Sleep and dreaming (3rd ed.). New York: Palgrave/St. Martin's Press. 
Hall, C., & Van de Castle, R. (1966). The Content Analysis of Dreams. New York: Appleton-Century-Crofts. 
Hobson, J. H. (1995) Sleep. New York: Scientific American Library. 
Hockenbury, D., & Hockenbury, S. E. (2007). Discovering Psychology. New York, NY: Worth Publishers. 
Hurovitz, C. S., Dunn, S., Domhoff, G. W., & Fiss, H. (1999). The dreams of blind men and women: A replication and extension of previous findings. Dreaming, 9, 183-193. 
Schredl, M., Ciric, P., Götz, S., & Wittmann, L. (2004). Typical dreams: Stability and gender differences. The Journal of Psychology 138 (6): 485. 
Sleep paralysis. (n.d.). WebMD. http://www.webmd.com/sleep-disorders/guide/sleep-paralysis



Зүүдэнд ямар ч зорилго сэдэл байхгүй гэж зарим эрдэмтэд үздэг. Өөрөөр хэлбэл хүнийг нойрсож байх зуур бие физиологид гарч буй ердийн өөрчлөлтийн үр дүнд хүний ухамсарт элдэв зураглал үүсдэг гэдэг. 


Фройдын үзлээр зүүд бол тухайн хүний үл ухамсарлахуй руу шахагдан, түрэгдсэн ханаагүй дурын болон мөрөөдлийн бөөгнөрөл юм. Зүүд бол тухайн хүний амьдралд тохиолдсон бодит үйл явдлыг шууд утгаар нь биш, харин шууд бус утгаар нь, далдлагдсан дүрээр, билэг тэмдэгийн утгаар нь илэрхийлж байгаа сэтгэц физиологийн үзэгдэл юм. Зүүдний агуулга буюу учир начирыг мэдэхийн тулд түүний далд дүрийг, бэлэг тэмдэгийн утгийг таньж мэдэх хэрэгтэй. Хүн зүүдээ санаж болно, бас санахгүй ч байж болно. Санахгүй байгаа зүүд үл ухамсарлагдахуйд оршино. Санахгүй байгаа зүүдийг гипнозын үед, эсвэл психоанализын үед сэргээн санаж болно.

№1 Нас, хүйс харгалзахгүй зүүдэлдэг. Зарим хүн зүүдэлдэггүй гэж ярьдаг ч гол учир нь тэд зүүдээ санадаггүйд байгаа юм. Ингэхдээ шөнийн турш хэд хэдэн удаа зүүдэлдэг бөгөөд тус бүр 5-20 мин үргэлжилдэг. Дунджаар хүн амьдралдынхаа нийт 6 жилийг зүүдэлж өнгөрөөдөг байна.

№2 Зүүд, нойр судлаач J. Allan Hobson зүүдний 95% нь сэрсэн даруйд мартагддаг болохыг тооцоолжээ. Бид яагаад зүүдээ мартдаг ? Зүүдээ санахад яагаад хэцүү санагддаг вэ ? Үүнд урд тархины үйл ажиллагааны онолоор хариулт өгдөг. Тухайлбал, нойрсох үед тархины үйл ажиллагаа бага зэрэг өөрчлөгдсөнөөр тархинд буй мэдээллийн процесс болон түүнийг ангилж, бүтэцжүүлэх ой санамжийг идэвхгүй болгодог байна. Ингэснээр хүн зүүдээ мартдаг.

№3 Зүүдний 80% нь ойролцоогоор өнгөтэй харагддаг. Хар, цагаанаар зүүдэлдэг гэх хүмүүс маш цөөн. Харин дөнгөж сэрсэн хүмүүсээс ямар өнгөтэй зүүд зүүдэлснийг асуухад бараг бүх хүмүүс хурц, тод биш, зөөлөн өнгө харсан гэж хариулдаг.

№4 Зүүдэнд жендерийн ялгаа ч бас ажиглагддаг. Нэгэн судалгаагаар эрэгтэй хүмүүсийн зүүдний агуулга, үзэгдэл нь илүү түрэмгий шинжтэй байдаг гэжээ. Харин зүүд, нойр судлаач William Domhoff эмэгтэйчүүдийн зүүдэнд гардаг дүрүүд эрэгтэйчүүдийнхээс илүү тогтвортой үзэгддэг гэсэн байна. Мөн эрэгтэйчүүд эсрэг хүйстнийхээ хүмүүсийг хоёр дахин олон удаа зүүдэлдэг бол эмэгтэйчүүд ихэвчлэн эмэгтэй хүнээ л зүүдлэх магадлалтай юм.

№5 Та нохойгоо зүүдэлж байхыг харсан уу ? Унтаж байх үеийн шинж тэмдэг, үйл хөдлөлийг нь харвал зүүдэлдэг гэж таамаглаж болохоор. Гэхдээ эцсийн дүнд зүүдэлдэг гэж батлах нь маш хэцүү. Харин амьтдад РЕМ, РЕМ бус нойрны шилжилт тохиодог нь үнэн. Нэгэн судалгаагаар дохионы хэл заалгасан горрил сармагчин зүүдэндээ харсан зүйлсээ гараараа дүрсэлж үзүүлсэн гэж сургагчид нь баталдаг гэжээ.

№6 Зарим хүмүүс хүссэнээрээ зүүднийхээ үйл явдал, өрнөлийг удирддаг. Үүнийг Люцид зүүд хэмээн нэрлэдэг бөгөөд зүүдэндээ хар дарах, түгшсэн үедээ ямар нэгэн товчлуур дарж, үг хэлж зүүднээсээ сэрдэг, эсвэл зүүднийхээ дүр зургийг илүү бүтээлч ч юм уу, ямартай ч хийсвэр ертөнцдөө авчирж чаддаг байна. Люцид зүүдийг ихэвчлэн видео тоглоомын үр дүнд бий болдог гэж зарим эрдэмтэд үздэг.

№7 Судлаач CalvinS. Hall бараг 40 гаруй жил 50 мянган оюутнуудад зүүд, нойрны судалгааг удирдан явуулжээ. Ингэхдээ зүүдлэх үед айдас, түгшүүр, баяр хөөр зэрэг сэтгэл хөдлөлийн янз бүрийн элементүүд илэрдэг бөгөөд сөрөг сэтгэл хөдлөл илүү давамгайлдагийг олж тогтоосон юм.

№8 Хараагүй хүмүүс ч хүртэл зүүдэлдэг. Хожим хараагүй болсон хүмүүс зүүдлэхдээ дүрс олж хардаггүй. Ямартай ч тэд зүүдэлдэг. Зүүд нь заавал харааны дүрслэл шаарддаггүй бөгөөд сонсох, амтлах, хүрэлцэх зэрэг өөр бусад мэдрэхүйгээ оролцуулан зүүдэлж болдог. Тэгэхээр хараагүй хүмүүс юм сонсож зүүдэлдэг байх нь.

№9 РЕМ нойрны үед булчин хөшдөгийн учир нь РЕМ атониа гэгч процессийн үед бие организм төв гомеостазмыг зогсоож, үүний оронд респирац, терморегуляц болон цусны эргэлтийг идэвхтэй дэмждэгтэй холбоотой. Ингэснээр зүүдэндээ аюултай хөдөлгөөн хийх эрсдлийг бие организм цаанаас нь хязгаарлаж өгдөг. Зүүдэндээ өөрийгөө хамгаалах, зугтаах, тэмцэлдэх зэргээр идэвхтэй хөдөлгөөн хийж чаддаггүйн учир энэ ажээ.

№10 Зүүдний агуулга, үзэгдэл нь соёл, улс орон бүрт төстэй нь ажиглагддаг. Жишээ нь, энэ дэлхийн хаана ч амьдарч байгаа хүн бүр зодолдох, унах, зугтаах, сургууль дээрээ байх, хөлдөх, хөших, хоцрох, нисэх, олны өмнө нүцгэрэхийг зүүдэлдэг.

"Зүүдний Тайлал" баримтат кино



Л.Энхтүшиг



Alleyne. R. (2008). Black and white TV generation have monochrome dreams. Telegraph. http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3353504/Black-and-white-TV-generation-have-monochrome-dreams.html
Blackmore, S. (1985). Lucid dreams: In Kendrick, Frazier (Ed.). Encounters with the paranormal: Science, knowledge and belief. Amherst, NY: Prometheus Books. 
Domhoff, G. W. (2005). The Dreams of Men and Women: Patterns of Gender Similarity and Difference. http://dreamresearch.net/Library/domhoff_2005c.html
Empson, J. (2002). Sleep and dreaming (3rd ed.). New York: Palgrave/St. Martin's Press. 
Hall, C., & Van de Castle, R. (1966). The Content Analysis of Dreams. New York: Appleton-Century-Crofts. 
Hobson, J. H. (1995) Sleep. New York: Scientific American Library. 
Hockenbury, D., & Hockenbury, S. E. (2007). Discovering Psychology. New York, NY: Worth Publishers. 
Hurovitz, C. S., Dunn, S., Domhoff, G. W., & Fiss, H. (1999). The dreams of blind men and women: A replication and extension of previous findings. Dreaming, 9, 183-193. 
Schredl, M., Ciric, P., Götz, S., & Wittmann, L. (2004). Typical dreams: Stability and gender differences. The Journal of Psychology 138 (6): 485. 
Sleep paralysis. (n.d.). WebMD. http://www.webmd.com/sleep-disorders/guide/sleep-paralysis