Хүчирхийллийн тойрог ба Хүүхдийн сэтгэлзүй


Эцэг эх байх гэдэг бол бидний амьдралынхаа туршид гүйцэтгэх хамгийн чухал “мэргэжил” юм.  Ихэнх залуу эцэг эхчүүд хүүхдээ хүмүүжүүлэхдээ, өөрсдийг нь  эцэг эх нь хэрхэн хүмүүжүүлсэн, эцэг эхийг нь эмээ өвөө нар нь хэрхэн хүмүүжүүлсэн гээд энэ гинжин холбоосын дагуу хүүхдээ хүмүүжүүлж, асуудлуудыг шийдэх хандлагатай байдаг. Заримдаа бүр хүүхдийнхээ сайн сайхны төлөө гэж хэлээд тэднийг шийтгэж, өвтгөх нь ч бий.

Хүүхэдтэйгээ зөөлөн харилцаарай, хүүхдээ урамшуулж байгаарай зэрэг зөвлөмжүүд хангалттай байдаг ч учир шалтгаан, гарах эрсдлийг эцэг эхчүүд маань төдий л сайн ухамсарладаггүй учраас тэр бүр хүртээмжтэй байдаггүй болов уу. Үүнд л  сэтгэл зүйн боловсрол хэрэг болж байгаа юм.

Хүүхдийн өсөж торних гадаад орчин нөхцлийг хамгийн сайнаар хангаж өгөх хүчин зүйл нь асран халамжлагчид буюу эцэг эх юм. Тэд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах, хүндэтгэх, хүлээн зөвшөөрөх, ойлгох, хайрлах  зэргээр хүүхдийн органик хэрэгцээнүүдийг хангаж өгөх учиртай. Зарим үед хүүхэд органик хэрэгцээгээ хангах явцдаа гадны саад тотгортой таардаг ба энэ үед тэд  эерэг эсвэл сөрөг байдлаар дасан зохицолд ордог.

Илүү ойлгомжтой болгохын тулд нэгэн жишээ авч үзье. Нэгэн охин өлсөж байна гэж бодьё. Тэгээд ширээн дээр алим байхыг хараад идэхээр авжээ. Тэгтэл аав нь түүнийг цохиж, “чи ямар их иддэг юм, чи дөнгөж сая идсэн биздээ, чи өлссөн байх ёсгүй, хоол өгөхийг хүлээгээд сууж бай” гэж хэллээ. Энэ бол хүүхэд хамгийн анхдагч хэрэгцээ буюу өлсөх хэрэгцээгээ хангахыг оролдох үед үүсч байгаа “гажуудал” юм.  Энэ хэдхэн секундын харилцаанаас хүүхэд олон зүйлсийг алдаатайгаар хүртэх цаашлаад сэтгэцийн гэмтэлтэй болох эхлэл тавигдаж болно. Тухайлбал,

·         Өөрийнхөө хэрэгцээг өөрөө хангахыг оролдвол биеийн хүчирхийлэл үүсдэг, буюу хүссэн зүйлээ идэх гэвэл намайг “зодно”.
·         Дөнгөж сая авсан зүйлсдээ сэтгэл хангалуун байх ёстой, буюу өөрийн хүслээр сонголт хийж болохгүй.
·         Өөрийнхөө хэрэгцээг өөрөө үнэлж тогтоох нь буруу, буюу би бусдаас хамааралтай байх ёстой.
·         Өөрийн хэрэгцээгээ хангаж сэтгэл ханамж авахад саад хийх ёстой, буюу би сэтгэл ханамж авахыг оролдвол намайг зоддог юм байна.

Энэ харилцаанаас хүртсэн охины хүртэхүй, ойлголт нь түүний цаашдын хөгжил болон сурах үйл явцад маш чухал нөлөөтэй. Тэрээр насанд хүрсэн хойноо магадгүй өлсөх мэдрэмжээ дардаг сэтгэцийн өвчтэй (анархси), өөрт хэрэгтэй байгаа хэрэгцээгээ мэдрэх чадваргүй болох, өөрийнхөө талаарх итгэл үнэмшлээ мушгин гуйвуулах, өөртөө итгэлгүй болох зэрэг шинжүүд илэрч болох юм. Түүнчлэн энэ нь яагаад зарим хүмүүс өөрийнхөө хэн болох, юу хүсч байгааг ухамсарлаж чаддаггүй,  эсвэл хэлэхээс айдаг, бусдаас хэт хамааралтай, өөрийн сонголтоор амьдардаггүй болж хувирдгийг харуулсан жишээ юм.

Эцэст нь дүгнэхэд, эцэг эхчүүдийн сэтгэл зүйн боловсрол, сэтгэлийн хүч, хайраас бяцхан хүүхдүүдийн хэн болж төлөвших нь шууд хамааралтай байдаг. Өдөр тутам тохиолдох, жижигхэн асуудал мэт харагдах зүйлсүүд, тухайлбал санамсаргүй хэлсэн сөрөг утгатай үгс, тохиромжгүй шийтгэлүүд зэрэг нь  хүүхдийн сэтгэл зүйд маш том траума болон хувирч болно гэдгийг санаж тэдэнтэй зөв харилцаж байгаарай.

Сэтгэл судлаач Б. Алтанцэцэг


Эцэг эх байх гэдэг бол бидний амьдралынхаа туршид гүйцэтгэх хамгийн чухал “мэргэжил” юм.  Ихэнх залуу эцэг эхчүүд хүүхдээ хүмүүжүүлэхдээ, өөрсдийг нь  эцэг эх нь хэрхэн хүмүүжүүлсэн, эцэг эхийг нь эмээ өвөө нар нь хэрхэн хүмүүжүүлсэн гээд энэ гинжин холбоосын дагуу хүүхдээ хүмүүжүүлж, асуудлуудыг шийдэх хандлагатай байдаг. Заримдаа бүр хүүхдийнхээ сайн сайхны төлөө гэж хэлээд тэднийг шийтгэж, өвтгөх нь ч бий.

Хүүхэдтэйгээ зөөлөн харилцаарай, хүүхдээ урамшуулж байгаарай зэрэг зөвлөмжүүд хангалттай байдаг ч учир шалтгаан, гарах эрсдлийг эцэг эхчүүд маань төдий л сайн ухамсарладаггүй учраас тэр бүр хүртээмжтэй байдаггүй болов уу. Үүнд л  сэтгэл зүйн боловсрол хэрэг болж байгаа юм.

Хүүхдийн өсөж торних гадаад орчин нөхцлийг хамгийн сайнаар хангаж өгөх хүчин зүйл нь асран халамжлагчид буюу эцэг эх юм. Тэд хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах, хүндэтгэх, хүлээн зөвшөөрөх, ойлгох, хайрлах  зэргээр хүүхдийн органик хэрэгцээнүүдийг хангаж өгөх учиртай. Зарим үед хүүхэд органик хэрэгцээгээ хангах явцдаа гадны саад тотгортой таардаг ба энэ үед тэд  эерэг эсвэл сөрөг байдлаар дасан зохицолд ордог.

Илүү ойлгомжтой болгохын тулд нэгэн жишээ авч үзье. Нэгэн охин өлсөж байна гэж бодьё. Тэгээд ширээн дээр алим байхыг хараад идэхээр авжээ. Тэгтэл аав нь түүнийг цохиж, “чи ямар их иддэг юм, чи дөнгөж сая идсэн биздээ, чи өлссөн байх ёсгүй, хоол өгөхийг хүлээгээд сууж бай” гэж хэллээ. Энэ бол хүүхэд хамгийн анхдагч хэрэгцээ буюу өлсөх хэрэгцээгээ хангахыг оролдох үед үүсч байгаа “гажуудал” юм.  Энэ хэдхэн секундын харилцаанаас хүүхэд олон зүйлсийг алдаатайгаар хүртэх цаашлаад сэтгэцийн гэмтэлтэй болох эхлэл тавигдаж болно. Тухайлбал,

·         Өөрийнхөө хэрэгцээг өөрөө хангахыг оролдвол биеийн хүчирхийлэл үүсдэг, буюу хүссэн зүйлээ идэх гэвэл намайг “зодно”.
·         Дөнгөж сая авсан зүйлсдээ сэтгэл хангалуун байх ёстой, буюу өөрийн хүслээр сонголт хийж болохгүй.
·         Өөрийнхөө хэрэгцээг өөрөө үнэлж тогтоох нь буруу, буюу би бусдаас хамааралтай байх ёстой.
·         Өөрийн хэрэгцээгээ хангаж сэтгэл ханамж авахад саад хийх ёстой, буюу би сэтгэл ханамж авахыг оролдвол намайг зоддог юм байна.

Энэ харилцаанаас хүртсэн охины хүртэхүй, ойлголт нь түүний цаашдын хөгжил болон сурах үйл явцад маш чухал нөлөөтэй. Тэрээр насанд хүрсэн хойноо магадгүй өлсөх мэдрэмжээ дардаг сэтгэцийн өвчтэй (анархси), өөрт хэрэгтэй байгаа хэрэгцээгээ мэдрэх чадваргүй болох, өөрийнхөө талаарх итгэл үнэмшлээ мушгин гуйвуулах, өөртөө итгэлгүй болох зэрэг шинжүүд илэрч болох юм. Түүнчлэн энэ нь яагаад зарим хүмүүс өөрийнхөө хэн болох, юу хүсч байгааг ухамсарлаж чаддаггүй,  эсвэл хэлэхээс айдаг, бусдаас хэт хамааралтай, өөрийн сонголтоор амьдардаггүй болж хувирдгийг харуулсан жишээ юм.

Эцэст нь дүгнэхэд, эцэг эхчүүдийн сэтгэл зүйн боловсрол, сэтгэлийн хүч, хайраас бяцхан хүүхдүүдийн хэн болж төлөвших нь шууд хамааралтай байдаг. Өдөр тутам тохиолдох, жижигхэн асуудал мэт харагдах зүйлсүүд, тухайлбал санамсаргүй хэлсэн сөрөг утгатай үгс, тохиромжгүй шийтгэлүүд зэрэг нь  хүүхдийн сэтгэл зүйд маш том траума болон хувирч болно гэдгийг санаж тэдэнтэй зөв харилцаж байгаарай.

Сэтгэл судлаач Б. Алтанцэцэг

Young Psychologist - 2015 Эрдэм Шинжилгээний Бага Хурал


Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургууль, Нийгэм судлалын тэнхим Сэтгэл судлалын S-R клуб хамтран Сэтгэл судлалын чиглэлээр суралцдаг Оюутан залуу судлаачдын дунд Эрдэм шинжилгээний бага хурал зарлалаа.

Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургууль, Нийгэм судлалын тэнхим Сэтгэл судлалын S-R клуб хамтран Сэтгэл судлалын чиглэлээр суралцдаг Оюутан залуу судлаачдын дунд Эрдэм шинжилгээний бага хурал зарлалаа.

Даашинз ямар өнгөтэй вэ ? /Тайлбар/


Яг одоо хүмүүс сошиал медиад дээрх зурагнаас болж хоёр тал болон хуваагдаад байна. Зарим нь дээрх даашинзыг шаргал, цайвар өнгөтэй гэж байгаа бол нөгөө хэсэг нь цэнхэр, хар өнгөтэй гэж байна. Энэхүү зураг нь JIF өргөтгөл буюу маш өндөр нарийвчлалтайгаар бүтээсэн солигддог зураг юм уу эсвэл дараах тайлбар хамгийн үнэмшилтэй нь байгаа аж

Яг одоо хүмүүс сошиал медиад дээрх зурагнаас болж хоёр тал болон хуваагдаад байна. Зарим нь дээрх даашинзыг шаргал, цайвар өнгөтэй гэж байгаа бол нөгөө хэсэг нь цэнхэр, хар өнгөтэй гэж байна. Энэхүү зураг нь JIF өргөтгөл буюу маш өндөр нарийвчлалтайгаар бүтээсэн солигддог зураг юм уу эсвэл дараах тайлбар хамгийн үнэмшилтэй нь байгаа аж

Оюун ухаанаа хөгжүүлэх 28 арга


 Ричард Рестак зохиогчтой "Хөгшин ба Ухаалаг" номонд хөгшрөх үеэс тархины үйл ажиллагаандаа анхааралх хандуулж, сайжруулах 30 аргыг зөвлөжээ.

 Ричард Рестак зохиогчтой "Хөгшин ба Ухаалаг" номонд хөгшрөх үеэс тархины үйл ажиллагаандаа анхааралх хандуулж, сайжруулах 30 аргыг зөвлөжээ.

Амьдралд зөвлөгөө хэрэгтэй юу ?


Өөрийн бодол өөртөө зөв. Гэхдээ өөртөө зөв ч гэсэн өрөөл бусдад таалагдахааргүй шийдвэр, сонголтууд бидэнд байдаг.

Өөрийн бодол өөртөө зөв. Гэхдээ өөртөө зөв ч гэсэн өрөөл бусдад таалагдахааргүй шийдвэр, сонголтууд бидэнд байдаг.

Цагийн менежмент ба Стресс


Танд хоногийн 24 цаг хангалтгүй юм шиг санагддаг уу?

Танд хоногийн 24 цаг хангалтгүй юм шиг санагддаг уу?

Сэтгэл Судлалаар батлагдсан хайрын тухай 8 үнэн


Гэгээн валентины өдөр. Хэн ч энэ өдрийг хайрын бэлгэдэл болсон амтат шоколад, баглаа цэцэг, энхрий үгсүүдгүйгээр төсөөлж чадахгүй билээ. Өдөр өдрөөс илүү чин үнэнчээр хайртай гэдгээ бие биендээ илэрхийлэх ховор боломжтой өдөр юм. чухам хайр гэж юу?  материаллаг бэлэг, хэзээд хувирч мэдэх сэтгэлийн хөөрлөөр илэрхийлэгддэг үг гэж үү?

Гэгээн валентины өдөр. Хэн ч энэ өдрийг хайрын бэлгэдэл болсон амтат шоколад, баглаа цэцэг, энхрий үгсүүдгүйгээр төсөөлж чадахгүй билээ. Өдөр өдрөөс илүү чин үнэнчээр хайртай гэдгээ бие биендээ илэрхийлэх ховор боломжтой өдөр юм. чухам хайр гэж юу?  материаллаг бэлэг, хэзээд хувирч мэдэх сэтгэлийн хөөрлөөр илэрхийлэгддэг үг гэж үү?

Яагаад тамхи татдаг вэ? /Сэтгэлзүйн Тест/


Доорхи тест нь Таныг ямар төрлийн тамхичин вэ? гэдгийг ойлгоход тусална. Дараах асуултанд тийм эсвэл үгүй гэж хариулна.

Доорхи тест нь Таныг ямар төрлийн тамхичин вэ? гэдгийг ойлгоход тусална. Дараах асуултанд тийм эсвэл үгүй гэж хариулна.

Emotional Intelligence: Байгууллагын бүтээмж


Та яг одоо хэрхэн ажилчдаа үр бүтээлтэй ажиллуулж, байгууллагынхаа нэр хүнд хийгээд ашгийг сайжруулах вэ ? гэж толгойгоо гашилган суугаа юм биш биз. Магадгүй та ажилчдынхаа сэтгэл зүйн болоод хувийн амьдралд нь хэрхэн хөрөнгө оруулалт хийж болох талаар ч бас бодож байж магад.

Та яг одоо хэрхэн ажилчдаа үр бүтээлтэй ажиллуулж, байгууллагынхаа нэр хүнд хийгээд ашгийг сайжруулах вэ ? гэж толгойгоо гашилган суугаа юм биш биз. Магадгүй та ажилчдынхаа сэтгэл зүйн болоод хувийн амьдралд нь хэрхэн хөрөнгө оруулалт хийж болох талаар ч бас бодож байж магад.

Брокийн төв ба Ээрэлт


Брокийн төв. Энэ нь Франц улсын анатомич, эрдэмтэн П. Брокийн (1824-1880) нэрлэсэн хэл ярианы хөдөлгөөний төв юм. П. Броканх 1861 онд үүнийг нээж олжээ. Зүүн тал бөмбөлөгийн духан талын доод даланд ховил, шан байна.

Брокийн төв. Энэ нь Франц улсын анатомич, эрдэмтэн П. Брокийн (1824-1880) нэрлэсэн хэл ярианы хөдөлгөөний төв юм. П. Броканх 1861 онд үүнийг нээж олжээ. Зүүн тал бөмбөлөгийн духан талын доод даланд ховил, шан байна.

Та Интроверт уу, Экстраверт уу ?


Экстроверт-интровертгэх томьёо нь Карл Юнг-с үүсэлтэй бөгөөд тэрээр анх хүмүүсийг бие хүний шинжээр нь хэд хэдэн бүлэгт ангилахыг оролджээ. Экстроверт хүмүүс гол төлөв гадагш чиглэсэн, яриасаг, эрч хүч ихтэй байхад интровертууд зожиг, дотогш чиглэсэн зан үйлийн хэв маягтай байх нь олон. Гэвч Юнгийн үзсэнээр хүн бүрт экстроверт болон интроверт шинж хоёул байдаг, гагцхүү аль нэг шинж нь нөгөөгөөсөө давамгайлсан доминант шинжтэй байдаг аж.

Экстроверт-интровертгэх томьёо нь Карл Юнг-с үүсэлтэй бөгөөд тэрээр анх хүмүүсийг бие хүний шинжээр нь хэд хэдэн бүлэгт ангилахыг оролджээ. Экстроверт хүмүүс гол төлөв гадагш чиглэсэн, яриасаг, эрч хүч ихтэй байхад интровертууд зожиг, дотогш чиглэсэн зан үйлийн хэв маягтай байх нь олон. Гэвч Юнгийн үзсэнээр хүн бүрт экстроверт болон интроверт шинж хоёул байдаг, гагцхүү аль нэг шинж нь нөгөөгөөсөө давамгайлсан доминант шинжтэй байдаг аж.

Тархины Супер Ген


80 ба түүнээс дээш насны хүмүүсийн танин мэдэхүйн чадвар бусад энгийн хүмүүсийнхээс ялгаатай байгааг The Journal of Neuroscience (1/2015) эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд дурьджээ. Мэдээж бүх өндөр настангуудын танин мэдэхүй сайн гэсэн үг биш, тэднээс цөөн хэд нь яг л залуу хүмүүсийнх шиг хурц, сэргэлэн оюун ухаантай байдаг. Энэхүү судалгаанд оролцсон хүмүүсийн амьдралын хэв маяг өөр өөр байна. Хамгийн хачирхалтай нь архи, тамхи хэрэглэдэг, шөнө оройгоор унтдаг, түргэн хоол иддэг, дасгал сургуулилтаар хичээллэж үзээгүй зэрэг буруу дадал, зуршилтай хөгшчүүдийн танин мэдэхүй нь эрүүл мэнддээ үргэлж анхаардаг хүмүүсийнхээс илүү байжээ.

80 ба түүнээс дээш насны хүмүүсийн танин мэдэхүйн чадвар бусад энгийн хүмүүсийнхээс ялгаатай байгааг The Journal of Neuroscience (1/2015) эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд дурьджээ. Мэдээж бүх өндөр настангуудын танин мэдэхүй сайн гэсэн үг биш, тэднээс цөөн хэд нь яг л залуу хүмүүсийнх шиг хурц, сэргэлэн оюун ухаантай байдаг. Энэхүү судалгаанд оролцсон хүмүүсийн амьдралын хэв маяг өөр өөр байна. Хамгийн хачирхалтай нь архи, тамхи хэрэглэдэг, шөнө оройгоор унтдаг, түргэн хоол иддэг, дасгал сургуулилтаар хичээллэж үзээгүй зэрэг буруу дадал, зуршилтай хөгшчүүдийн танин мэдэхүй нь эрүүл мэнддээ үргэлж анхаардаг хүмүүсийнхээс илүү байжээ.

Харилцах “Чадвар”-ын Тест


Дараах асуултанд хариулахдаа: 

Тийм-2
Үгүй-0 
Заримдаа-1 оноо тус тус тавиад эцэст нь дүнг бодож гаргаарай.

Дараах асуултанд хариулахдаа: 

Тийм-2
Үгүй-0 
Заримдаа-1 оноо тус тус тавиад эцэст нь дүнг бодож гаргаарай.

Өөрийнхөө “Темперамент”-ыг тодорхойлоорой /Тест/


Сэтгэцийн процессын явагдах эрчим хөдөлгөөнийг тодорхойлогч, бие хүний сэтгэцийн шинж. Темперамент нь хүний үйл ажиллагаа, зан үйлийн эрчим хөдөлгөөний шину байдалыг тусгадаг ба тэдгээрийн зөвхөн эцсийн үр дүнд гэхээсээ илүү явцыг илэрхийлдэг. Дээд мэдрэлийн үйл ауиллагаа нь хөөрөл, саатал гэсэн 2 үндсэн процессын харьцаагаар тодорхойлогдоно.

Сэтгэцийн процессын явагдах эрчим хөдөлгөөнийг тодорхойлогч, бие хүний сэтгэцийн шинж. Темперамент нь хүний үйл ажиллагаа, зан үйлийн эрчим хөдөлгөөний шину байдалыг тусгадаг ба тэдгээрийн зөвхөн эцсийн үр дүнд гэхээсээ илүү явцыг илэрхийлдэг. Дээд мэдрэлийн үйл ауиллагаа нь хөөрөл, саатал гэсэн 2 үндсэн процессын харьцаагаар тодорхойлогдоно.

Өөрийнхөө хоббиг мэргэжлээ болгоорой


Хүнийг насан туршид нь салахгүй дагалдаж явдаг зүйлүүдийн нэг яах аргагүй хүний сонгосон, эзэмшсэн мэргэжил. Мэргэжил нь хүний идэх талхаа олоход тусалдаг, өргөн хүрээгээр аваад үзвэл нийгмийн амьдралд, хүмүүсийн тусын тулд байхад зориулагдсан зүйл юм. Хүний хийж чадах зүйл дээр суурилсан чадварын цогц бол мэргэжил. Мэргэжилдээ дур сонирхолтой, авьяас чадвартай хүмүүс хамгийн их амжилт, бүтээл туурвил гаргадаг. Үүнийг практик харуулж чадсан. Тэр хэрээрээ нийгмийн амьдралд ч хамгийн үр бүтээлтэй хүчирхэг бие хүн байж чаддаг.

Хүнийг насан туршид нь салахгүй дагалдаж явдаг зүйлүүдийн нэг яах аргагүй хүний сонгосон, эзэмшсэн мэргэжил. Мэргэжил нь хүний идэх талхаа олоход тусалдаг, өргөн хүрээгээр аваад үзвэл нийгмийн амьдралд, хүмүүсийн тусын тулд байхад зориулагдсан зүйл юм. Хүний хийж чадах зүйл дээр суурилсан чадварын цогц бол мэргэжил. Мэргэжилдээ дур сонирхолтой, авьяас чадвартай хүмүүс хамгийн их амжилт, бүтээл туурвил гаргадаг. Үүнийг практик харуулж чадсан. Тэр хэрээрээ нийгмийн амьдралд ч хамгийн үр бүтээлтэй хүчирхэг бие хүн байж чаддаг.

Бага ангийн хүүхдийнхээ хичээлийг бэлдүүлэх 4 арга


Хэрэв та бага ангийн хүүхэд эсвэл дүүтэй бол тэдний уул овоо шиг их даалгаврын ард нь гарахад туслах гэж, ойлгохгүй зүйлийг нь заах гэж мунгинаж л байсан байх. Тэгээд ч өрөмний өт шиг, тогтвортой сууж чаддаггүй насан дээр нь хүүхдийг удаан цагаар суулгаж хичээл, даалгаврыг нь хийлгэх хэцүүхэн сорилт болох үе бий. Тэгвэл хүүхэдтэйгээ хамт хэрхэн амжилттай “суралцах” талаар 4 хялбар аргыг танилцуулъя.

Хэрэв та бага ангийн хүүхэд эсвэл дүүтэй бол тэдний уул овоо шиг их даалгаврын ард нь гарахад туслах гэж, ойлгохгүй зүйлийг нь заах гэж мунгинаж л байсан байх. Тэгээд ч өрөмний өт шиг, тогтвортой сууж чаддаггүй насан дээр нь хүүхдийг удаан цагаар суулгаж хичээл, даалгаврыг нь хийлгэх хэцүүхэн сорилт болох үе бий. Тэгвэл хүүхэдтэйгээ хамт хэрхэн амжилттай “суралцах” талаар 4 хялбар аргыг танилцуулъя.

Хэрхэн хүссэн үр дүнгээ өөртөө бий болгох вэ?


Та яг л өмнөх жилүүд шигээ шинэ он гарангуут өөртөө ямар нэгэн амлалт өгч, шинэ дэвтэр худалдан авч өөрийн хийхийг хүсч байсан зүйлүүдээ төлөвлөн  бичиж, урам зоригоор дүүрэн эхлэж байгаад л гэнэт мартаж орхидог хэвээрээ байна уу ? Эсвэл цаана 11 сар байна гээд л санаа амарч явсаар байгаад л нэг мэдэхэд 12 сар болчихоод байгаа юм биш биз.

Та яг л өмнөх жилүүд шигээ шинэ он гарангуут өөртөө ямар нэгэн амлалт өгч, шинэ дэвтэр худалдан авч өөрийн хийхийг хүсч байсан зүйлүүдээ төлөвлөн  бичиж, урам зоригоор дүүрэн эхлэж байгаад л гэнэт мартаж орхидог хэвээрээ байна уу ? Эсвэл цаана 11 сар байна гээд л санаа амарч явсаар байгаад л нэг мэдэхэд 12 сар болчихоод байгаа юм биш биз.

Тархины үйл ажиллагааг шалгах 20 секундын тест


Энэхүү хялбаршуулсан тест нь тархины үйл ажиллагааны эрүүл мэнд муу байгаа эсэх, танин мэдэхүй чадвар буурч байгаа эсэхийг тодорхойлдог.

Нэг хөл дээрээ 20 секундээс илүү хугацаагаар зогсож чадахгүй байгаа нь тархины эрүүл мэнд муудаж, ой тогтоолт, хэл яриа, анхаарал зэрэг танин мэдэхүйн процессуудад асуудал үүсч байгаатай холбоотой болох нь судалгаагаар тогтоогджээ.

“Судалгаагаар нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй зогсох чадвар нь тархины эрүүл мэндийг шалгах чухал тест гэдгийг тогтоосон бөгөөд нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй тогтож чадахгүй байгаа хүмүүс өөртөө анхаарч, үүнд ач холбогдол өгөх хэрэгтэй. Учир нь энэ байдал уураг тархины өвчлөл; танин мэдэхүйн чадвар буурах өндөр эрсдэлтэй байгааг илтгэх магадлал тун өндөр” юм.

Америкийн Зүрхний Нийгэмлэгээс эрхлэн гаргадаг Stroke сэтгүүлд уг судалгааны талаар бичсэн бөгөөд 841 эмэгтэй, 546 эрэгтэйг судалгаанд оролцсон талаар дурджээ. Судалгаанд оролцогчид ямар нэг архаг хууч өвчингүй, эрүүл саруул, хүн бүр уг тестийг хоёр удаа давтаж хийсэн бөгөөд хамгийн өндөр үзүүлэлтийг нь тэмдэглэсэн.

Хамгийн урт хугацаагаар нэг хөл дээрээ зогсож чадсан хүн 60 секунд тэссэн байна

Тархины MRI оношилгоогоор нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй зогсож чадахгүй байсан хүмүүсийн (20 секундээс их) уураг тархинд очих цусны эргэлт удааширч байжээ.

Тархины зурагнаас мөн дараах тоо баримт ажиглагдсан:

  • Тархиндаа 2 болон түүнээс дээш гэмтэл авсан хүмүүсийн 34,5% нь тэнцвэрээ олохдоо муу

  • Уураг тархиных нь 2 болон түүнээс олон хэсэгт цусны эргэлт удааширч буй хүмүүсийн 30% нь тэнцвэрээ олоход хүндрэлтэй байдаг

Эдгээр хүмүүст танин мэдэхүйн доройтлын шинж тэмдэг илрээгүй ч тархины гэмтсэн хэсгүүдээр цусны эргэлт удааширсан хэвээр байдаг байна.  Тэнцвэрээ шалгах уг тест нь хүний сэтгэхүйн чадварыг мөн тодорхойлж өгдөг. Нэг хөл дээрээ удаан хугацаагаар тэнцвэртэй зогсож чадаж байвал тухайн хүний танин мэдэхүйн үйл явц сайн байна гэж ойлгож болох юм.

Б. Тунгалаг



Энэхүү хялбаршуулсан тест нь тархины үйл ажиллагааны эрүүл мэнд муу байгаа эсэх, танин мэдэхүй чадвар буурч байгаа эсэхийг тодорхойлдог.

Нэг хөл дээрээ 20 секундээс илүү хугацаагаар зогсож чадахгүй байгаа нь тархины эрүүл мэнд муудаж, ой тогтоолт, хэл яриа, анхаарал зэрэг танин мэдэхүйн процессуудад асуудал үүсч байгаатай холбоотой болох нь судалгаагаар тогтоогджээ.

“Судалгаагаар нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй зогсох чадвар нь тархины эрүүл мэндийг шалгах чухал тест гэдгийг тогтоосон бөгөөд нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй тогтож чадахгүй байгаа хүмүүс өөртөө анхаарч, үүнд ач холбогдол өгөх хэрэгтэй. Учир нь энэ байдал уураг тархины өвчлөл; танин мэдэхүйн чадвар буурах өндөр эрсдэлтэй байгааг илтгэх магадлал тун өндөр” юм.

Америкийн Зүрхний Нийгэмлэгээс эрхлэн гаргадаг Stroke сэтгүүлд уг судалгааны талаар бичсэн бөгөөд 841 эмэгтэй, 546 эрэгтэйг судалгаанд оролцсон талаар дурджээ. Судалгаанд оролцогчид ямар нэг архаг хууч өвчингүй, эрүүл саруул, хүн бүр уг тестийг хоёр удаа давтаж хийсэн бөгөөд хамгийн өндөр үзүүлэлтийг нь тэмдэглэсэн.

Хамгийн урт хугацаагаар нэг хөл дээрээ зогсож чадсан хүн 60 секунд тэссэн байна

Тархины MRI оношилгоогоор нэг хөл дээрээ тэнцвэртэй зогсож чадахгүй байсан хүмүүсийн (20 секундээс их) уураг тархинд очих цусны эргэлт удааширч байжээ.

Тархины зурагнаас мөн дараах тоо баримт ажиглагдсан:

  • Тархиндаа 2 болон түүнээс дээш гэмтэл авсан хүмүүсийн 34,5% нь тэнцвэрээ олохдоо муу

  • Уураг тархиных нь 2 болон түүнээс олон хэсэгт цусны эргэлт удааширч буй хүмүүсийн 30% нь тэнцвэрээ олоход хүндрэлтэй байдаг

Эдгээр хүмүүст танин мэдэхүйн доройтлын шинж тэмдэг илрээгүй ч тархины гэмтсэн хэсгүүдээр цусны эргэлт удааширсан хэвээр байдаг байна.  Тэнцвэрээ шалгах уг тест нь хүний сэтгэхүйн чадварыг мөн тодорхойлж өгдөг. Нэг хөл дээрээ удаан хугацаагаар тэнцвэртэй зогсож чадаж байвал тухайн хүний танин мэдэхүйн үйл явц сайн байна гэж ойлгож болох юм.

Б. Тунгалаг


Хэзээ ч дуусахгүй хүний хэрэгцээ


"Бидэнд байхгүй юм болгон бидэнд илүү их байдаг" П.Орурк 

Бид бүхэн амьдралдаа давуу байх эрмэлзлэлтэй. Энэ эрмэлзлэлийн үр дүнд хүрэх зорилго бидний амьдрах бүрэн бүтэн байдал болж байдаг. Хүн өнгөрсөн, одоо, ирээдүйнхээ амьдралын харилцаанд байх хүчтэй байхыг хүсдэг. Энэ ч утгаараа амьд биетэд хэрэгцээ илэрдэгээрээ бид амьгүй ертөнцөөс ялгагддаг. Бидний хэрэгцээтэй зан үйлийн өөр нэг ялгагдах онцлог нь өөрийнхөө хэрэгцээнд нийцсэн цочроол юм уу биет зүйлст шилэн сонгох замаар хариу үйлдэл үзүүлдэг явдал юм. Гэхдээ тэр нь тухайн цаг үед өөрт нь хамгийн ихээр дутагдаж буй зүйл байх нь олонтоо. 

Хэрэгцээ нь бие махбодийг идэвхижүүлж, зан үйлийг нь өдөөх замаар дутагдаж байгаа зүйлээ эрх хайх, энэ үндсэн дээр хэрэгцээ аяндаа хангагдаг байх нөхцлийг бүрдүүлж өгнө. Үүнээс үзвэл хэрэгцээ араасаа бие махбодь, зан үйлийг дагуулж байдаг. Ингэхдээ эхлээд бие махбодийг хөөрлийн байдалд шилжүүлнэ. Түүгээр ч барахгүй сэтгэцийн зарим үйл явц, эд эрхтнүүд ба бие махбодийн идэвхижилийг дутагдаж байсан зүйлс бүрэн хэмжээгээр хангагдах хүртэл дэмжиж, өндөр хэмжээнд барьсаар байдаг. Амьд биетийн хэрэгцээний тооны ба чанарын үзүүлэлтүүд нь тэдгээрийн хэр зохион байгуулагдсан, амьдарлын нөхцөл байдал, онцлог, амьдралын түүхэн хөгжлийн шатлал дотор ямар байр эзэлж байгаа зэргээс шууд хамаарч байдаг. Бие махбодийн, бодисын солилцооны хэрэгцээнүүдээс гадна материаллаг, оюуны санааны, нийгмийн гэх олон хэрэгцээнүүд хүнд хөгжсөн байдаг. 

Хэрэгцээний хүрээний хувьд тухайн хүний онцлогоос хамаараад зарим нь материаллаг хэрэгцээг хэт шүтсэн эсвэл нийгэм нь тэр чигээрээ оюун санааны хэрэгцээ рүү тэмүүлсэн гээд ялгаатай байх жишээтэй. Хүмүүст хамгийн хүчтэй илэрдэг хэрэгцээ бол нийгмийн буюу өөрийгөө илэрхийлэх, хүмүүстэй хамт байх, тэдэнтэй тогтвортой эерэг харилцаатай байх, харилцан үйлчлэх хэрэгцээ юм. Хамгийн сонирхолтой нь хэрэгцээ нь дууссан, сэтгэл нь ханасан хүн энэ дэлхий дээр нэгээхэн ч үгүй. Нэг хэрэгцээ дөнгөж хангагдаж дуусахад дараагийн хэрэгцээ үүсэж эхэлдэг. Үүнийг гинжин хэлхээ гэвэл илүү ойлгомжтой байх. Мөн хэрэгцээ үүсэх хүч нь сул, хүчтэй байж болно. Хэрэгцээ аль хэр хүчтэй байна тухайн хүн түүнийг хангахын тулд идэвхитэй үйлдэл хийхээс өөр аргагүй байдалд хүрдэг. Хийхгүй бол “хий хийрхэл” болж хувирдаг. “Тэгэх юмсан”, “ингэх юмсан” гэсэн бодлоос цааш хэтэрдэггүй. Хэрэгцээ үүсэн даруйдаа түүнийг хэрэгжүүлж, үйлдэл, үйл ажиллагаа, хөдөлгөөн болгодог хүмүүс өөрийгөө үнэлэх тал дээр хангалттай сайн байдаг. Үүнээсээ ч хангалттай сэдэл олж авдаг.

Шаргуу зүтгэлийг орлох юм энэ ертөнцөд байхгүй Авьяас дангаараа юу ч биш 


Авьяастай бүтэлгүйчүүдийг алийг тэр гэхэв 

Суут ухаан дангаараа юу ч биш

Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй суутнууд зөндөө л байдаг 

Боловсрол мэдлэг адилхан юу ч биш 

Ертөнц боловсролтой тэнэгүүдээр дүүрэн байна

 Гагцхүү шаргуу зүтгэл, шийдвэр төгс чармайлт бүхнээс хүчтэй. 


Томас Уатсон /IBM компанийг үндэслэгч/ 

Энэ үгээр нилээд олон зүйлийг илэрхийлж болохоор санагдана. Сэтгэл зүйд хэрэгцээний онолууд байдаг. Эдгээр хэрэгцээний гинжин хэлхээнд бид оршин тогтнодог. Хүн идэхийн тулд амьдардаг уу? Амьдрахын тулд иддэг үү? Гэдэг асуултанд энэ хэлхээ магад тус болох байхаа. Ихэнхийн хувьд идэх гол асуудал байхад, цөөнхийн хувьд өөрийгөө нээн гаргах, авьяас чадвараа нээн илрүүлэх, өөрийгөө олох хэрэгцээ байх жишээтэй. Бөмбөрцөг дээр амьдарч байгаа нийт хүмүүсийн ердөө хоёрхон хувь нь л өөрийгөө бүрэн дүүрэн илэрхийлэх хэрэгцээгээ хангасан гэсэн судалгаа байдаг. Сонин л юм. Үлдсэн хэсэг нь нөгөө амьтны үндсэн хэрэгцээгээ хангах гэсээр нэгэн насны амьдрал эцэс болно. Тиймээс хэрэгцээгээ хэрэгжүүлэхэд хэзээ ч оройтойхгүй, утгагүй, тэнэг хэрэгцээ гэж байдаггүй. Харин түүнийг оройтуулж, утгагүй, тэнэг болгодог үйлдлийг хүн өөрөө өөртөө л бий болгодог. Амьд, амьгүй бүх зүйл хэн нэгэнд хэрэгцээтэй эсвэл өөртөө хэрэгцээтэй байдаг. Тийм ч учраас амьдрал утгатай. Хэрэгцээ их, өндөрт байх тусам хүн хөгждөг. Холыг ч хардаг.
Б. Ууганцэцэг



"Бидэнд байхгүй юм болгон бидэнд илүү их байдаг" П.Орурк 

Бид бүхэн амьдралдаа давуу байх эрмэлзлэлтэй. Энэ эрмэлзлэлийн үр дүнд хүрэх зорилго бидний амьдрах бүрэн бүтэн байдал болж байдаг. Хүн өнгөрсөн, одоо, ирээдүйнхээ амьдралын харилцаанд байх хүчтэй байхыг хүсдэг. Энэ ч утгаараа амьд биетэд хэрэгцээ илэрдэгээрээ бид амьгүй ертөнцөөс ялгагддаг. Бидний хэрэгцээтэй зан үйлийн өөр нэг ялгагдах онцлог нь өөрийнхөө хэрэгцээнд нийцсэн цочроол юм уу биет зүйлст шилэн сонгох замаар хариу үйлдэл үзүүлдэг явдал юм. Гэхдээ тэр нь тухайн цаг үед өөрт нь хамгийн ихээр дутагдаж буй зүйл байх нь олонтоо. 

Хэрэгцээ нь бие махбодийг идэвхижүүлж, зан үйлийг нь өдөөх замаар дутагдаж байгаа зүйлээ эрх хайх, энэ үндсэн дээр хэрэгцээ аяндаа хангагдаг байх нөхцлийг бүрдүүлж өгнө. Үүнээс үзвэл хэрэгцээ араасаа бие махбодь, зан үйлийг дагуулж байдаг. Ингэхдээ эхлээд бие махбодийг хөөрлийн байдалд шилжүүлнэ. Түүгээр ч барахгүй сэтгэцийн зарим үйл явц, эд эрхтнүүд ба бие махбодийн идэвхижилийг дутагдаж байсан зүйлс бүрэн хэмжээгээр хангагдах хүртэл дэмжиж, өндөр хэмжээнд барьсаар байдаг. Амьд биетийн хэрэгцээний тооны ба чанарын үзүүлэлтүүд нь тэдгээрийн хэр зохион байгуулагдсан, амьдарлын нөхцөл байдал, онцлог, амьдралын түүхэн хөгжлийн шатлал дотор ямар байр эзэлж байгаа зэргээс шууд хамаарч байдаг. Бие махбодийн, бодисын солилцооны хэрэгцээнүүдээс гадна материаллаг, оюуны санааны, нийгмийн гэх олон хэрэгцээнүүд хүнд хөгжсөн байдаг. 

Хэрэгцээний хүрээний хувьд тухайн хүний онцлогоос хамаараад зарим нь материаллаг хэрэгцээг хэт шүтсэн эсвэл нийгэм нь тэр чигээрээ оюун санааны хэрэгцээ рүү тэмүүлсэн гээд ялгаатай байх жишээтэй. Хүмүүст хамгийн хүчтэй илэрдэг хэрэгцээ бол нийгмийн буюу өөрийгөө илэрхийлэх, хүмүүстэй хамт байх, тэдэнтэй тогтвортой эерэг харилцаатай байх, харилцан үйлчлэх хэрэгцээ юм. Хамгийн сонирхолтой нь хэрэгцээ нь дууссан, сэтгэл нь ханасан хүн энэ дэлхий дээр нэгээхэн ч үгүй. Нэг хэрэгцээ дөнгөж хангагдаж дуусахад дараагийн хэрэгцээ үүсэж эхэлдэг. Үүнийг гинжин хэлхээ гэвэл илүү ойлгомжтой байх. Мөн хэрэгцээ үүсэх хүч нь сул, хүчтэй байж болно. Хэрэгцээ аль хэр хүчтэй байна тухайн хүн түүнийг хангахын тулд идэвхитэй үйлдэл хийхээс өөр аргагүй байдалд хүрдэг. Хийхгүй бол “хий хийрхэл” болж хувирдаг. “Тэгэх юмсан”, “ингэх юмсан” гэсэн бодлоос цааш хэтэрдэггүй. Хэрэгцээ үүсэн даруйдаа түүнийг хэрэгжүүлж, үйлдэл, үйл ажиллагаа, хөдөлгөөн болгодог хүмүүс өөрийгөө үнэлэх тал дээр хангалттай сайн байдаг. Үүнээсээ ч хангалттай сэдэл олж авдаг.

Шаргуу зүтгэлийг орлох юм энэ ертөнцөд байхгүй Авьяас дангаараа юу ч биш 


Авьяастай бүтэлгүйчүүдийг алийг тэр гэхэв 

Суут ухаан дангаараа юу ч биш

Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй суутнууд зөндөө л байдаг 

Боловсрол мэдлэг адилхан юу ч биш 

Ертөнц боловсролтой тэнэгүүдээр дүүрэн байна

 Гагцхүү шаргуу зүтгэл, шийдвэр төгс чармайлт бүхнээс хүчтэй. 


Томас Уатсон /IBM компанийг үндэслэгч/ 

Энэ үгээр нилээд олон зүйлийг илэрхийлж болохоор санагдана. Сэтгэл зүйд хэрэгцээний онолууд байдаг. Эдгээр хэрэгцээний гинжин хэлхээнд бид оршин тогтнодог. Хүн идэхийн тулд амьдардаг уу? Амьдрахын тулд иддэг үү? Гэдэг асуултанд энэ хэлхээ магад тус болох байхаа. Ихэнхийн хувьд идэх гол асуудал байхад, цөөнхийн хувьд өөрийгөө нээн гаргах, авьяас чадвараа нээн илрүүлэх, өөрийгөө олох хэрэгцээ байх жишээтэй. Бөмбөрцөг дээр амьдарч байгаа нийт хүмүүсийн ердөө хоёрхон хувь нь л өөрийгөө бүрэн дүүрэн илэрхийлэх хэрэгцээгээ хангасан гэсэн судалгаа байдаг. Сонин л юм. Үлдсэн хэсэг нь нөгөө амьтны үндсэн хэрэгцээгээ хангах гэсээр нэгэн насны амьдрал эцэс болно. Тиймээс хэрэгцээгээ хэрэгжүүлэхэд хэзээ ч оройтойхгүй, утгагүй, тэнэг хэрэгцээ гэж байдаггүй. Харин түүнийг оройтуулж, утгагүй, тэнэг болгодог үйлдлийг хүн өөрөө өөртөө л бий болгодог. Амьд, амьгүй бүх зүйл хэн нэгэнд хэрэгцээтэй эсвэл өөртөө хэрэгцээтэй байдаг. Тийм ч учраас амьдрал утгатай. Хэрэгцээ их, өндөрт байх тусам хүн хөгждөг. Холыг ч хардаг.
Б. Ууганцэцэг


Та стресс үйлдвэрлэгч болсон юм биш биз


Бид ихэнхдээ стрессийг бий болгож, байхгүй зүйлийг байлгаж, болоогүй зүйлд санаагаа зовоодог. Итгэхгүй бол дараах өгөгдөлүүдээс та гурваас дээш зүйлд тийм гэж хариулж, иймэрхүү зүйлсийг сонсож нээрээ яг ингэж бодож байсан шүү дээ гэж байгаа бол та стрессийг үйлдвэрлэгч “үйлдвэр” шиг л байна гэсэн үг. За ингээд хариулцгаая :

ü  Би ажилгүй болж магадгүй
ü  Би ингэх ёсгүй шүү дээ
ü  Би түүн шиг хөөрхөн бас сэтгэл татам биш
ü  Тэр намайг галзууруулах нь
ü  Би нэг л алдаа гаргавал дууслаа л гэсэн үг
ü  Би бүр уураа барж дуусах нь
ü  Би үүнийг ойлгохгүй байна
ü  Би хангалттай сайн биш
ü  Би тэдэнд урам хугарч байна. Арайчдээ
ü  Би энийг хэзээ ч сайн хийж байгаагүй
ü  Би угаасаа шалгалтан дээрээ уначихсан байх..

Эд бол стрессийг бий болгогч хүчин зүйлүүд. Яг л хортой жимснүүд шиг.

Та стрессийг үйлдвэрлэгч болчихсон бол “Бүү санаа зов”.  Уурлаад, бухимдаа, сэтгэлээр унах хэрэггүй. Монголчууд  бид “Ялихгүй зүйлд ямааны гарз” гэж хэлэлцдэг  шүү дээ.  Стресс бол танд цаг ямагт өөрийгөө сорих боломжийг олгож байдаг. Үүнийг бид анзаардаггүй. Тулгарсан асуудал бүхэнд бууж өгөлгүй тэмцэж, хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэйг нь хүлээн зөвшөөрч чадвал энэ бол танд өөрийгөө нээх боломж, гарцыгнээж өгдөгийг битгий мартаарай.

 Бодол, мэдрэмжээ жаахан л өөрчилөөд үзэцгээе 

Д. Лхамсүрэн



Бид ихэнхдээ стрессийг бий болгож, байхгүй зүйлийг байлгаж, болоогүй зүйлд санаагаа зовоодог. Итгэхгүй бол дараах өгөгдөлүүдээс та гурваас дээш зүйлд тийм гэж хариулж, иймэрхүү зүйлсийг сонсож нээрээ яг ингэж бодож байсан шүү дээ гэж байгаа бол та стрессийг үйлдвэрлэгч “үйлдвэр” шиг л байна гэсэн үг. За ингээд хариулцгаая :

ü  Би ажилгүй болж магадгүй
ü  Би ингэх ёсгүй шүү дээ
ü  Би түүн шиг хөөрхөн бас сэтгэл татам биш
ü  Тэр намайг галзууруулах нь
ü  Би нэг л алдаа гаргавал дууслаа л гэсэн үг
ü  Би бүр уураа барж дуусах нь
ü  Би үүнийг ойлгохгүй байна
ü  Би хангалттай сайн биш
ü  Би тэдэнд урам хугарч байна. Арайчдээ
ü  Би энийг хэзээ ч сайн хийж байгаагүй
ü  Би угаасаа шалгалтан дээрээ уначихсан байх..

Эд бол стрессийг бий болгогч хүчин зүйлүүд. Яг л хортой жимснүүд шиг.

Та стрессийг үйлдвэрлэгч болчихсон бол “Бүү санаа зов”.  Уурлаад, бухимдаа, сэтгэлээр унах хэрэггүй. Монголчууд  бид “Ялихгүй зүйлд ямааны гарз” гэж хэлэлцдэг  шүү дээ.  Стресс бол танд цаг ямагт өөрийгөө сорих боломжийг олгож байдаг. Үүнийг бид анзаардаггүй. Тулгарсан асуудал бүхэнд бууж өгөлгүй тэмцэж, хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэйг нь хүлээн зөвшөөрч чадвал энэ бол танд өөрийгөө нээх боломж, гарцыгнээж өгдөгийг битгий мартаарай.

 Бодол, мэдрэмжээ жаахан л өөрчилөөд үзэцгээе 

Д. Лхамсүрэн


Хосуудын маргаан буруу зүйл биш


Саяхан бид блогийн уншигчдынхаа дунд харилцааны сэтгэл ханамжийн талаарх “Та хосын харилцаандаа хэр сэтгэл ханамжтай байна вэ?” судалгааг явуулахад  дийлэнх оролцогчид маргаан зөрчлийг шийдвэрлэхэд хамгийн их сэтгэл ханамжгүй байна гэж хариулсан. Ингээд судалгааны үр дүнгээс товч танилцуулахын зэрэгцээ хосуудын маргаан, зөрчлийг үр дүнтэйгээр шийдвэрлэхэд хэрэглэдэг зарим аргуудын талаар мэдээлэл өгөхөөр бэлдлээ. 

Харилцааны сэтгэл ханамж нь уг харилцаа хэр бат бөх, тогтвортой үргэлжлэх эсэхэд мөн бие хүний өөрийн үнэлэмж, биеийн болоод сэтгэцийн эрүүл мэнд зэрэгт шууд  нөлөөлөөд зогсохгүй кареер гэх зэрэг амьдралын бусад салбаруудад дам байдлаар нөлөөлдөг. Чухам ямар хүчин зүйлүүд хосууд харилцаандаа сэтгэл ханамжтай байх эсэхэд илүүтэй нөлөөлдгийг тогтоохоор судлаачид үргэлжлүүлэн судалсаар байгаа бөгөөд маш олон ялгаатай үр дүнгүүдийг илтгэсээр байгаа билээ. 

Бид судалгаандаа Бөрнс Дэвид (1993)Харилцааны Сэтгэл ханамжийн Асуулга-г ашигласан ба уг асуулга нь харилцааны сэтгэл ханамжинд хамгийн их нөлөөлдөг долоон хүчин зүйлийг багтаасан (үүнд: 1. Харилцаандах нээлттэй байдал, 2. Маргаан зөрчлийг шийдвэрлэх байдал, 3. Дотно байдал, 4. Дэмжигч, халамжлагч зан үйл,5. Харилцаандах өөрийн үүрэг 6. Харилцаандах хамтрагчийн үүрэг 7. Харилцаандаа ерөнхий байдлаар хэр сэтгэл ханамжтай байгаа), асуулт тус бүрд 1-7 хүртэлх оноогоор үнэлэх байдлаар хариулдаг.

Үр дүнг товч танилцуулвал нийт 267 оролцогч оролцсноос эмэгтэй 79%, эрэгтэй 21%, насны ангилалын хувьд дийлэнх буюу 80%-аас илүү 18-35 насны оролцогчид байсан. Мөн бид оролцогчдоос хосын харилцаа нь хэр хугацаанд үргэлжилж байгааг асуусан бөгөөд нийт оролцогчдын 71% нь нэг жилээс илүү буюу урт хугацааны харилцаатай байгаа гэж хариулсан. Нэгдсэн байдлаар оролцогчид дунджаар 27.33 оноо буюу бага зэрэг сэтгэл ханамжгүй байна гэсэн үр дүн гарсан (үүнд: максимум-42, минимум-0, стандард хэлбэлзэл-12.10, стандард алдаа-0.74). Түүнчлэн нас, хүйс болоод хугацааны ангилал нь  сэтгэл ханамжинд тодорхой хамааралгүй болох нь ажиглагдсан.

Маргаан, зөрчлийг хэрхэн үр дүнтэйгээр шийдвэрлэх вэ?

Юуны түрүүнд маргаан, зөрчил гэдэг бол хэвийн харилцааны нэг хэсэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Хоёр бие хүн үргэлж бүх зүйл дээр санал нийлж, ижил байр суурьтай байдаггүй гэдгийг бид бүгд мэднэ шүү дээ. Харин зөрчлийг үр дүнтэйгээр шийдвэрлэхэд суралцсанаар харилцаагаа илүү бат бөх болгохын зэрэгцээ бие биенээ илүү сайн таньж мэдэх боломжтой болдог. Готмэний нэрлэснээр “гамшгууд” буюу амжилтгүй хосууд зөрчлийн үед ихэвчлэн хэрэлдэх, зай барих зэрэг үр дүнгүй аргуудыг хэрэглэдэг ба тэдний харилцаа “мастерууд” буюу амжилттай хосуудыг бодвол тун хэврэг байдаг аж. 

Хосуудыг зөрчлийг шийдвэрлэхэд хэрэглэгддэг олон аргууд байдаг. Үүний заримаас дурдвал:

Өөрийн болоод  хамтрагчийнхаа сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, таних нь маш тустай. Хосын маргаан, зөрчилд сэтгэл хөдлөл шууд хамааралтай бөгөөд асуудлыг даамжруулж, шийдвэрлэхэд саад болж байдаг хүчин зүйл юм. Сэтгэл хөдлөлийг сайн эсвэл муу гэж ангилахын оронд зохистой болоод зохисгүй сэтгэл хөдлөл гэвэл илүү тохирно. Түүнчлэн хамтрагчийнхаа байр суурьнаас асуудлыг харах гэж оролдвол, өөрөөр хэлбэл би түүний оронд байсан бол гэж бодож үзвэл түүний юу мэдэрч байгааг мэдрэх боломжтой. Бусдын оронд өөрийгөө тавих буюу тухайн хүний мэдрэмжийг өөр дээрээ мэдрэх энэ чадварыг эмпати гэж нэрлэдэг.

Бидний судалгааны үр дүнгээр хосууд Нээлттэй байдал болоод харилцаа-ны тал дээр хамгийн өндөр сэтгэл ханамжтай байсан ба үүнийг маргаан зөрчлийг шийдвэрлэхэд эерэгээр ашиглаж болох юм. Өөрөөр хэлбэл зөв харилцах дасгалыг хийснээр бие биенийхээ байр суурийг илүү сайн ойлгож, магадгүй ямар нэг буруу ойлголтоо засч болно. Үүнийг яригч-сонсогч техник гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл хосын нэг нь яригчийн дүрд нөгөөх нь сонсогчийн дүрд орж тоглохыг хэлж байгаа юм. Үүнийг хэрэглэхдээ, нэг тал ярьж байх үед нөгөө тал идэвхтэй сонсоно, яригч “би” гэсэн утгыг хэрэглэж өөрийн бодол, мэдрэмжээ товч бөгөөд тодорхой илэрхийлнэ харин сонсогч идэвхтэйгээр сонссоны дараа яригчийн хэлсэн зүйлийг “Би __________ ингэж сонслоо, энэ зөвүү?” гэж асууна. Ингэхдээ ямар нэгэн өөрийн мэдрэмж байр сууриа нэмэлгүйгээр зөвхөн сонссон зүйлээ эргүүлэн хэлэх ёстой. Дараа нь яригч сонсогчийн дүрд, харин сонсогч яригчийн дүрд орж үргэлжлүүлнэ. Энэхүү техникийг хосын сэтгэл зүйн зөвлөгөөгөөр мэргэшсэн мэргэжлийн сэтгэл зүйчийн тусламжтай хийвэл бүр ч илүү үр дүнтэй.

Quid pro quo буюу бие биенийхээ хүссэн байдлаар харилцах гэрээ. Асуудлыг шийдвэрлэх бас нэгэн арга нь гэрээ байгуулах юм. Гэрээнд хосууд яг ямар заалтууд оруулахыг өөрсдөө тохирч гарын үсэг зурдаг. Мөн гэрээгээ сайн биелүүлсний төлөө шагнаж урамшуулах аргыг хэрэглэдэг. Жишээ нь, эхнэр нь нөхрөө гэртээ хүүхдүүдтэйгээ цагийг өнгөрөөдөг байхыг хүснэ, ингэснээр эхнэр нь найзуудтайгаа уулзаж гадуур хооллох боломжтой болно. Харин нөхөр нь гэрээгээ сайн биелүүлж гэртээ хүүхдүүдтэйгээ байсныхаа хариуд авахыг хүсч байсан видео тоглоомоо авах эрхтэй болж нэг ёсны шагнуулах юм.

Эцэст нь дүгнэж хэлэхэд, хүн өөрийн бодлыг ямар нэг түрэмгийлсэн, давшилсан байдалгүйгээр зөв, цэгцтэй илэрхийлдэг байх нь маш чухал чадвар юм. Түүнчлэн бусдыг сонсох, ойлгох, энэ хорвоо дээр цор ганцаараа амьдарч байгаа мэт аашлахгүй байх нь маргаан зөрчил үүсэхээс хамгаална. Танд амжилт хүсье!
Б. Алтанцэцэг



Саяхан бид блогийн уншигчдынхаа дунд харилцааны сэтгэл ханамжийн талаарх “Та хосын харилцаандаа хэр сэтгэл ханамжтай байна вэ?” судалгааг явуулахад  дийлэнх оролцогчид маргаан зөрчлийг шийдвэрлэхэд хамгийн их сэтгэл ханамжгүй байна гэж хариулсан. Ингээд судалгааны үр дүнгээс товч танилцуулахын зэрэгцээ хосуудын маргаан, зөрчлийг үр дүнтэйгээр шийдвэрлэхэд хэрэглэдэг зарим аргуудын талаар мэдээлэл өгөхөөр бэлдлээ. 

Харилцааны сэтгэл ханамж нь уг харилцаа хэр бат бөх, тогтвортой үргэлжлэх эсэхэд мөн бие хүний өөрийн үнэлэмж, биеийн болоод сэтгэцийн эрүүл мэнд зэрэгт шууд  нөлөөлөөд зогсохгүй кареер гэх зэрэг амьдралын бусад салбаруудад дам байдлаар нөлөөлдөг. Чухам ямар хүчин зүйлүүд хосууд харилцаандаа сэтгэл ханамжтай байх эсэхэд илүүтэй нөлөөлдгийг тогтоохоор судлаачид үргэлжлүүлэн судалсаар байгаа бөгөөд маш олон ялгаатай үр дүнгүүдийг илтгэсээр байгаа билээ. 

Бид судалгаандаа Бөрнс Дэвид (1993)Харилцааны Сэтгэл ханамжийн Асуулга-г ашигласан ба уг асуулга нь харилцааны сэтгэл ханамжинд хамгийн их нөлөөлдөг долоон хүчин зүйлийг багтаасан (үүнд: 1. Харилцаандах нээлттэй байдал, 2. Маргаан зөрчлийг шийдвэрлэх байдал, 3. Дотно байдал, 4. Дэмжигч, халамжлагч зан үйл,5. Харилцаандах өөрийн үүрэг 6. Харилцаандах хамтрагчийн үүрэг 7. Харилцаандаа ерөнхий байдлаар хэр сэтгэл ханамжтай байгаа), асуулт тус бүрд 1-7 хүртэлх оноогоор үнэлэх байдлаар хариулдаг.

Үр дүнг товч танилцуулвал нийт 267 оролцогч оролцсноос эмэгтэй 79%, эрэгтэй 21%, насны ангилалын хувьд дийлэнх буюу 80%-аас илүү 18-35 насны оролцогчид байсан. Мөн бид оролцогчдоос хосын харилцаа нь хэр хугацаанд үргэлжилж байгааг асуусан бөгөөд нийт оролцогчдын 71% нь нэг жилээс илүү буюу урт хугацааны харилцаатай байгаа гэж хариулсан. Нэгдсэн байдлаар оролцогчид дунджаар 27.33 оноо буюу бага зэрэг сэтгэл ханамжгүй байна гэсэн үр дүн гарсан (үүнд: максимум-42, минимум-0, стандард хэлбэлзэл-12.10, стандард алдаа-0.74). Түүнчлэн нас, хүйс болоод хугацааны ангилал нь  сэтгэл ханамжинд тодорхой хамааралгүй болох нь ажиглагдсан.

Маргаан, зөрчлийг хэрхэн үр дүнтэйгээр шийдвэрлэх вэ?

Юуны түрүүнд маргаан, зөрчил гэдэг бол хэвийн харилцааны нэг хэсэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Хоёр бие хүн үргэлж бүх зүйл дээр санал нийлж, ижил байр суурьтай байдаггүй гэдгийг бид бүгд мэднэ шүү дээ. Харин зөрчлийг үр дүнтэйгээр шийдвэрлэхэд суралцсанаар харилцаагаа илүү бат бөх болгохын зэрэгцээ бие биенээ илүү сайн таньж мэдэх боломжтой болдог. Готмэний нэрлэснээр “гамшгууд” буюу амжилтгүй хосууд зөрчлийн үед ихэвчлэн хэрэлдэх, зай барих зэрэг үр дүнгүй аргуудыг хэрэглэдэг ба тэдний харилцаа “мастерууд” буюу амжилттай хосуудыг бодвол тун хэврэг байдаг аж. 

Хосуудыг зөрчлийг шийдвэрлэхэд хэрэглэгддэг олон аргууд байдаг. Үүний заримаас дурдвал:

Өөрийн болоод  хамтрагчийнхаа сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, таних нь маш тустай. Хосын маргаан, зөрчилд сэтгэл хөдлөл шууд хамааралтай бөгөөд асуудлыг даамжруулж, шийдвэрлэхэд саад болж байдаг хүчин зүйл юм. Сэтгэл хөдлөлийг сайн эсвэл муу гэж ангилахын оронд зохистой болоод зохисгүй сэтгэл хөдлөл гэвэл илүү тохирно. Түүнчлэн хамтрагчийнхаа байр суурьнаас асуудлыг харах гэж оролдвол, өөрөөр хэлбэл би түүний оронд байсан бол гэж бодож үзвэл түүний юу мэдэрч байгааг мэдрэх боломжтой. Бусдын оронд өөрийгөө тавих буюу тухайн хүний мэдрэмжийг өөр дээрээ мэдрэх энэ чадварыг эмпати гэж нэрлэдэг.

Бидний судалгааны үр дүнгээр хосууд Нээлттэй байдал болоод харилцаа-ны тал дээр хамгийн өндөр сэтгэл ханамжтай байсан ба үүнийг маргаан зөрчлийг шийдвэрлэхэд эерэгээр ашиглаж болох юм. Өөрөөр хэлбэл зөв харилцах дасгалыг хийснээр бие биенийхээ байр суурийг илүү сайн ойлгож, магадгүй ямар нэг буруу ойлголтоо засч болно. Үүнийг яригч-сонсогч техник гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл хосын нэг нь яригчийн дүрд нөгөөх нь сонсогчийн дүрд орж тоглохыг хэлж байгаа юм. Үүнийг хэрэглэхдээ, нэг тал ярьж байх үед нөгөө тал идэвхтэй сонсоно, яригч “би” гэсэн утгыг хэрэглэж өөрийн бодол, мэдрэмжээ товч бөгөөд тодорхой илэрхийлнэ харин сонсогч идэвхтэйгээр сонссоны дараа яригчийн хэлсэн зүйлийг “Би __________ ингэж сонслоо, энэ зөвүү?” гэж асууна. Ингэхдээ ямар нэгэн өөрийн мэдрэмж байр сууриа нэмэлгүйгээр зөвхөн сонссон зүйлээ эргүүлэн хэлэх ёстой. Дараа нь яригч сонсогчийн дүрд, харин сонсогч яригчийн дүрд орж үргэлжлүүлнэ. Энэхүү техникийг хосын сэтгэл зүйн зөвлөгөөгөөр мэргэшсэн мэргэжлийн сэтгэл зүйчийн тусламжтай хийвэл бүр ч илүү үр дүнтэй.

Quid pro quo буюу бие биенийхээ хүссэн байдлаар харилцах гэрээ. Асуудлыг шийдвэрлэх бас нэгэн арга нь гэрээ байгуулах юм. Гэрээнд хосууд яг ямар заалтууд оруулахыг өөрсдөө тохирч гарын үсэг зурдаг. Мөн гэрээгээ сайн биелүүлсний төлөө шагнаж урамшуулах аргыг хэрэглэдэг. Жишээ нь, эхнэр нь нөхрөө гэртээ хүүхдүүдтэйгээ цагийг өнгөрөөдөг байхыг хүснэ, ингэснээр эхнэр нь найзуудтайгаа уулзаж гадуур хооллох боломжтой болно. Харин нөхөр нь гэрээгээ сайн биелүүлж гэртээ хүүхдүүдтэйгээ байсныхаа хариуд авахыг хүсч байсан видео тоглоомоо авах эрхтэй болж нэг ёсны шагнуулах юм.

Эцэст нь дүгнэж хэлэхэд, хүн өөрийн бодлыг ямар нэг түрэмгийлсэн, давшилсан байдалгүйгээр зөв, цэгцтэй илэрхийлдэг байх нь маш чухал чадвар юм. Түүнчлэн бусдыг сонсох, ойлгох, энэ хорвоо дээр цор ганцаараа амьдарч байгаа мэт аашлахгүй байх нь маргаан зөрчил үүсэхээс хамгаална. Танд амжилт хүсье!
Б. Алтанцэцэг


Гутранги бодолтойгоо тэмцэх 5 арга


Цас хөнгөн бударч, тэнгэр сааралтах өвлийн улиралд хэн бүхний сэтгэл санаа тогтворгүй болж эхэлдэг. Энэ нь яг л Хаврын синдромтой адил. Энэ үед ухамсаргүйгаар цухалдаж, эрч хүч багасч, өөрийн үнэлэмж буурч өөрийгөө бусдаас дорд үзэх, эргэн тойрны хүмүүстэйгээ үл ойлголцож, муудалцах зэргээр шинж тэмдэгүүд илэрч сэтгэл санаа тавгүйтдэг. Сэтгэлээр унахад энэ дэлхий дээрх ямар ч зүйл нэмэр болохгүй мэт санагддаг. Хамгийн чухал нь иймэрхүү сэтгэл санааны тавгүй мэдрэмж нь хүмүүст нийтлэг тохиолддог бөгөөд үүнийг шийдэхэд тийм ч хэцүү биш ажээ.

Нэгдүгээр алхам: Өөрийгөө шүүмжлэх, буруутгахаа болих

Бусад хүн бүр таныг буруутгаж, шүүмжлэх үед түүнтэй эвлэрч, хөндлөнгийн хүний тодорхойлтоор өөрийн дотоод мөн чанараа “азгүй амьтан” мэтээр ойлгож байгаа нь сэтгэл зүйн дархлаагүйг илтгэж буй. Хамгийн чухал нь өөртөө итгэлтэй, хүндлэлтэй байх явдал юм. Өөртөө үнэнч, өөрийгөө хүндэлдэг хүн хэзээд бусдын зэмлэлийг хүртдэггүй. Харин танд хандаж хэлсэн бусдын шүүмж бүрийг хүндээр тусган авч, шаналах хэрэггүй. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Хоёрдугаар  алхам: Уур бухимдлаа тайлах аргуудад суралцах

Асуудал бүрийг тайван бус замаар шийдвэрлэх нь  мэдээж таагүй үр дүнд хүргэнэ. Тиймээс аливаа зүйлд хүлээцтэйтэйгээр хандах, ирээдүйд гарах сөрөг нөлөөллийг тооцоолж харах нь сэтгэл санааны тавгүй мэдрэмжээс урьдчилан сэргийлэх “вакцин” болдог. Бухимдсан үедээ өөртөө цаг гаргаж, гүнзгий амьсгаа авч, эрүүл мэндэд тань хэрхэн сөргөөр нөлөөлөх талаар мэдлэг олох гэх мэт аль болох тайван болох арга замыг сонгохыг хичээгээрэй. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Гуравдугаар алхам: Өөрийгөө идэвхжүүлэх

Сэтгэл санаат тавгүйтсэн үедээ сульдаж, ядардагийг бие махбодиороо мэдэрдэг, үүнтэй тэмцэхийн тулд дасгал хөдөлгөөн хийх хэрэгтэй.  Дасгал хөдөлгөөн нь физиологид тархины сэтгэцийн уян хатан чанарыг хадгалж, эндорфин буюу аз жаргалын дааврийг ялгаруулдаг нь шинжлэх ухаанд нотлогдсон. Өдөрт зүрхний хэмнэлээ 20 минутын турш хурдасган, долоо хоногт ядаж 4 удаа эрч хүчтэй хурд шаардсан дасгал хийх нь сэтгэл санааны байдлыг сайжруулдаг. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Дөрөвдүгээр алхам: Өөрийгөө ганцаардуулахаа болих

Заримдаа таны дотор ганцаараа байсан нь дээр, намайг хэн ч ойлгохгүй гэх мэтчилэн бусдаас зугтах бодол эргэлддэг байх. Ичмээр нөхцөлд, хүнд үе мэт санагдаж байгаа бол ойр дотны хүндээ илэн далангүй ярих хэрэгтэй. Энэ нь өрөвдүүлэх, муугаа үзүүлэх гэсэн санаа биш, харин танд санаа тавьдаг хүмүүст юу болж байгаа талаар бодитоор ойлгуулах боломж. Эсвэл өөрийн сонирхлийн дагуу нэгдсэн хүмүүсээр хүрээлүүлж, нийгмийн атмософерт нэгдээрэй! 

Тавдугаар алхам: Хором мөч бүхэн үнэтэй, уйтгарлаж суух цагаа багасга

Таны хамгийн том дайсан бол “хүмүүс” биш таны өөрийн “дотоод сөрөг бодол”. Таныг завтай байх үед гарч ирдэг “шимэгч” юм. Та яг одоо гутарч, уйтгарлаж байна уу? Тэгвэл та маш их завтай байгаагын шинж. Завтай хүн сэтгэлээр хамгийн их унадаг гэх үг ч бий. Өөрийгөө хөгжүүл, бусадтай харилцаа тогтоо, дөрвөн хананы дунд бүү хүлэгд.

Эцэст нь: Сэтгэлзүйчид хандах

Шийдэж чадахгүй асуудалдаа санаа зовж, гутарч байгаа бол лам, бөө нарт биш мэргэжлийн сэтгэлзүйчид хандах хэрэгтэй. Тэд шинжлэх ухааны онол, мэргэжлийн оношилгоо, тусламж, үйлчилгээний дагуу асуудлаа шийдэхэд тань туслах болно. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Л. Алгирмаа



Цас хөнгөн бударч, тэнгэр сааралтах өвлийн улиралд хэн бүхний сэтгэл санаа тогтворгүй болж эхэлдэг. Энэ нь яг л Хаврын синдромтой адил. Энэ үед ухамсаргүйгаар цухалдаж, эрч хүч багасч, өөрийн үнэлэмж буурч өөрийгөө бусдаас дорд үзэх, эргэн тойрны хүмүүстэйгээ үл ойлголцож, муудалцах зэргээр шинж тэмдэгүүд илэрч сэтгэл санаа тавгүйтдэг. Сэтгэлээр унахад энэ дэлхий дээрх ямар ч зүйл нэмэр болохгүй мэт санагддаг. Хамгийн чухал нь иймэрхүү сэтгэл санааны тавгүй мэдрэмж нь хүмүүст нийтлэг тохиолддог бөгөөд үүнийг шийдэхэд тийм ч хэцүү биш ажээ.

Нэгдүгээр алхам: Өөрийгөө шүүмжлэх, буруутгахаа болих

Бусад хүн бүр таныг буруутгаж, шүүмжлэх үед түүнтэй эвлэрч, хөндлөнгийн хүний тодорхойлтоор өөрийн дотоод мөн чанараа “азгүй амьтан” мэтээр ойлгож байгаа нь сэтгэл зүйн дархлаагүйг илтгэж буй. Хамгийн чухал нь өөртөө итгэлтэй, хүндлэлтэй байх явдал юм. Өөртөө үнэнч, өөрийгөө хүндэлдэг хүн хэзээд бусдын зэмлэлийг хүртдэггүй. Харин танд хандаж хэлсэн бусдын шүүмж бүрийг хүндээр тусган авч, шаналах хэрэггүй. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Хоёрдугаар  алхам: Уур бухимдлаа тайлах аргуудад суралцах

Асуудал бүрийг тайван бус замаар шийдвэрлэх нь  мэдээж таагүй үр дүнд хүргэнэ. Тиймээс аливаа зүйлд хүлээцтэйтэйгээр хандах, ирээдүйд гарах сөрөг нөлөөллийг тооцоолж харах нь сэтгэл санааны тавгүй мэдрэмжээс урьдчилан сэргийлэх “вакцин” болдог. Бухимдсан үедээ өөртөө цаг гаргаж, гүнзгий амьсгаа авч, эрүүл мэндэд тань хэрхэн сөргөөр нөлөөлөх талаар мэдлэг олох гэх мэт аль болох тайван болох арга замыг сонгохыг хичээгээрэй. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Гуравдугаар алхам: Өөрийгөө идэвхжүүлэх

Сэтгэл санаат тавгүйтсэн үедээ сульдаж, ядардагийг бие махбодиороо мэдэрдэг, үүнтэй тэмцэхийн тулд дасгал хөдөлгөөн хийх хэрэгтэй.  Дасгал хөдөлгөөн нь физиологид тархины сэтгэцийн уян хатан чанарыг хадгалж, эндорфин буюу аз жаргалын дааврийг ялгаруулдаг нь шинжлэх ухаанд нотлогдсон. Өдөрт зүрхний хэмнэлээ 20 минутын турш хурдасган, долоо хоногт ядаж 4 удаа эрч хүчтэй хурд шаардсан дасгал хийх нь сэтгэл санааны байдлыг сайжруулдаг. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Дөрөвдүгээр алхам: Өөрийгөө ганцаардуулахаа болих

Заримдаа таны дотор ганцаараа байсан нь дээр, намайг хэн ч ойлгохгүй гэх мэтчилэн бусдаас зугтах бодол эргэлддэг байх. Ичмээр нөхцөлд, хүнд үе мэт санагдаж байгаа бол ойр дотны хүндээ илэн далангүй ярих хэрэгтэй. Энэ нь өрөвдүүлэх, муугаа үзүүлэх гэсэн санаа биш, харин танд санаа тавьдаг хүмүүст юу болж байгаа талаар бодитоор ойлгуулах боломж. Эсвэл өөрийн сонирхлийн дагуу нэгдсэн хүмүүсээр хүрээлүүлж, нийгмийн атмософерт нэгдээрэй! 

Тавдугаар алхам: Хором мөч бүхэн үнэтэй, уйтгарлаж суух цагаа багасга

Таны хамгийн том дайсан бол “хүмүүс” биш таны өөрийн “дотоод сөрөг бодол”. Таныг завтай байх үед гарч ирдэг “шимэгч” юм. Та яг одоо гутарч, уйтгарлаж байна уу? Тэгвэл та маш их завтай байгаагын шинж. Завтай хүн сэтгэлээр хамгийн их унадаг гэх үг ч бий. Өөрийгөө хөгжүүл, бусадтай харилцаа тогтоо, дөрвөн хананы дунд бүү хүлэгд.

Эцэст нь: Сэтгэлзүйчид хандах

Шийдэж чадахгүй асуудалдаа санаа зовж, гутарч байгаа бол лам, бөө нарт биш мэргэжлийн сэтгэлзүйчид хандах хэрэгтэй. Тэд шинжлэх ухааны онол, мэргэжлийн оношилгоо, тусламж, үйлчилгээний дагуу асуудлаа шийдэхэд тань туслах болно. [Дэлгэрэнгүй мэдээлэл]

Л. Алгирмаа


40 насны “сэтгэлзүйн” онцлог


Бидний сэтгэл зүйд нас нөлөөлдөг үү? Насанд  бидний сэтгэл зүй  нөлөөлдөг үү? гэсэн асуулттай цаг хугацаа улиран одох тусам хүмүүс илүү их тулгардаг. Сэтгэл судлаачдын үзэж байгаагаар нас хүний сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг. Хүний насыг хэд хэдэн үечлэлүүдэд ангилахын зэрэгцээ нэг насны үечлэлээс нөгөөд шилжихэд сэтгэл зүй, физиологийн хувьд тухайн хүнд тодорхой өөрчлөлтүүд гардаг. 

Дөч гарсан эр, дөрөө дарсан ат гэж  ярьдаг  нь  монголчууд  дөч хүрэхэд амьдрал эхэлж, тэгширнэ гэж ойлгодогтой холбоотой.  Дунд насны “шилжилтийн үе” хэмээн нэрийддэг.  Дунд нас эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүст нөлөөлөх нөлөөллийн хувьд ижил байдаг ч эмэгтэйчүүд  энэ өөрчлөлтийг  илүү  мэдэрдэг. Иймээс  дунд буюу 40-өөс дээш насны эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүйн онцлог, тэдний нийгмийн болон бусадтай харилцах харилцаанд тулгардаг асуудлыг  хөндөхийг оролдлоо. 

Энэ насны эмэгтэйчүүдэд бие махбодийн онцлогийг даган  сэтгэл санаанд мэдэгдэхүйц өөрчлөлтүүд гардаг. 

Ялангуяа,

№1. гэнэт сэтгэлээр унах
№2сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй болох
№3. өнгөрсөн амьдралдаа харамсах 
№4ирээдүйдээ итгэл багатай болж эхлэх 
№5. хэт хөөрөх, баярлах, гуних
№6. эмэгтэй хүний сайн чанаруудаа гээсэн мэт сэтгэгдэл төрөх
№7. хүүхэд төрүүлэхгүй болсон хэмээн уйтгарлах
№8. ганцаардах, бусадтай харилцаж чадахаа больсон мэт санагдах өөрөөр хэлбэл нийгмээс тусгаарлагдсан мэт өөрийгөө төсөөлөх зэрэг түр зуурын шинж илэрдэг

Мөн энэ үед гэр бүлийн асуудлыг гардан шийдэх, үр хүүхдээ нийгмийн амьдралд бэлтгэх, нөхрийнхөө ажил албан тушаал дэвших, амжилт гаргахад нь туслах үүрэгтэй хэмээн боддог. Өндөр настай аав, ээждээ санаа тавьж, асрахын зэрэгцээ насанд хүрч, нийгмийн амьдралд идэвхитэй байр суурь эзэлж байгаа өөрийн хүүхдүүддээ  анхаарч, халамжлах,  зөв чиглүүлэх гээд тэдэнд маш их үүрэг хариуцлага оногддог.  Гэвч хийж буй зүйлдээ  сэтгэл дундуур байх нь элбэг тохиолддог. Гэр бүлийн амьдралын нэгэн хэвийн уйтгартай  эсвэл тогтворгүй  болох явдал ажиглагддаг. Ийм байдалтай нь холбоотойгоор “шувууны хоосон үүр” хэмээх хам шинжийн эмгэг илэрдэг. Энэ нь үр хүүхдүүд нь өсөж том болоод өрх тусгаарлахад гэр орон нь хоосон оргих мэт сэтгэгдэл төрдөг төдийгүй зарим нь сэтгэл санаагаар унаж гутралд ордог байна. 

Энэ байдалд хүрэхэд дараах шалтгаанууд нөлөөлж болно.

№1. Амьдралын орчин, хэв маяг, хот болон хөдөө амьдардаг эсэх
№2. Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага
№3. Гэр бүлийн байдал /амьдрал/,
№4. Нийгмийн орчин буюу ажил, мэргэжил, ажлын байрны стресс
№5. Сэтгэл зүйн байдал, дарамт, түгшүүр
№6. Бие бялдарын онцлог
№7. Сэтгэлийн хөдөлгөөний илэрхийлэл
№8. Гэр бүл, ажил, ойр дотныхон, найз нөхдийн харилцаа
№9. Цэвэршилт,
№10. Өөрийн үнэлэлтийн бодит байдлууд их хэмжээгээр нөлөөлдөг

Амьдралын орчин, хэв маяг, хот болон хөдөө амьдардаг эсэх Хот болон орон нутгийн соёлын ялгаа улам бүр ихсэж байгаа энэ үед нийгмийн хөгжлөө дагаад хөдөөгөөс хотыг зорих гэр бүл, хүмүүсийн тоо ихсэж байна. Ялангуяа хөдөөгөөс хотод шилжин суурьшиж байгаа энэ насны эмэгтэйчүүд амьдралын орчин нь өөрчлөгдөж, түүнд дасан зохицоход нэлээд бэрхшээлтэй учирдаг. Энэ үйл явц нь хувь хүний сэтгэл зүйд болон нийгмийн сэтгэл зүйд олон арван өөрчлөлтүүдийг авчирдаг. 

Энэ байдал хувь хүн болгонд хүвийн сэтгэл зүйн онцлогоос хамаараад янз бүрээр нөлөөлдөг. Энэхүү амьдралын орчин, хэв, маягаас хамаараад сэтгэл зүйд эерэг, сөрөг хэрхэн нөлөөлөх нь эмэгтэйчүүдийн өөрсдийн сэтгэл санааны байдлаа өөдрөг байлгаж, өмнөө зорилготой, үзэл бодол болон өөрийн санаа сэтгэлээ барихаас гадна өөрийн сэтгэлийн мэдрэмж, сэтгэл догдлолоо тогтвортой түвшинд байлгахаас их зүйл хамаарна. Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага Нийгэмд эзлэх байр суурь нь өөрийнх нь хувьд бахархал хүндлэл болсон байхад зарим эмэгтэйчүүдийн хувьд өөр байдаг. 

Алдсан цаг хугацаа, боломжоо нөхөх гэж маш их эрч хүч, шаргуу байдал гаргах тохиолдол ч энэ насныханд нэлээдгүй тохиолддог. Мөн практикаас харахад нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага нь өндөрсөж, санхүүгийн асуудлаа бие даан шийдэх хэмжээнд очсон байдаг ч сэтгэл санааны хувьд бусдаас  хайр халамж илүү ихийг  хүсч сэтгэлийн дэмжлэг, ойлголцол гэх мэт сэтгэл зүйн маш олон хэрэгцээнүүд энэ насанд нууцлагдмал байх нь элбэг байдаг. Ялангүяа эсрэг хүйстнээсээ илүү их хайр халамжийг хүсч байдаг. 

Гэр бүлийн байдал /амьдрал/ Энэ насны эмэгтэйүүдийн хувьд гэр бүлийн амьдрал хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл байдаг. Ялангуяа үр хүүхэд, эр нөхөртэйгээ хамтран босгосон амьдрал маш их үнэ цэнэтэй байдгаас эр нөхрийн хайр халамж дунд насны эмэгтэйчүүдэд юу юунаас илүү чухал. Мөн энэ насанд хүүхдүүдийн амьдралын олон арван сонголтууд эцэг, эхчүүдийн сэтгэл санааг тогтворгүй болгодог.

Б. Ууганцэцэг



Бидний сэтгэл зүйд нас нөлөөлдөг үү? Насанд  бидний сэтгэл зүй  нөлөөлдөг үү? гэсэн асуулттай цаг хугацаа улиран одох тусам хүмүүс илүү их тулгардаг. Сэтгэл судлаачдын үзэж байгаагаар нас хүний сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг. Хүний насыг хэд хэдэн үечлэлүүдэд ангилахын зэрэгцээ нэг насны үечлэлээс нөгөөд шилжихэд сэтгэл зүй, физиологийн хувьд тухайн хүнд тодорхой өөрчлөлтүүд гардаг. 

Дөч гарсан эр, дөрөө дарсан ат гэж  ярьдаг  нь  монголчууд  дөч хүрэхэд амьдрал эхэлж, тэгширнэ гэж ойлгодогтой холбоотой.  Дунд насны “шилжилтийн үе” хэмээн нэрийддэг.  Дунд нас эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүст нөлөөлөх нөлөөллийн хувьд ижил байдаг ч эмэгтэйчүүд  энэ өөрчлөлтийг  илүү  мэдэрдэг. Иймээс  дунд буюу 40-өөс дээш насны эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүйн онцлог, тэдний нийгмийн болон бусадтай харилцах харилцаанд тулгардаг асуудлыг  хөндөхийг оролдлоо. 

Энэ насны эмэгтэйчүүдэд бие махбодийн онцлогийг даган  сэтгэл санаанд мэдэгдэхүйц өөрчлөлтүүд гардаг. 

Ялангуяа,

№1. гэнэт сэтгэлээр унах
№2сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй болох
№3. өнгөрсөн амьдралдаа харамсах 
№4ирээдүйдээ итгэл багатай болж эхлэх 
№5. хэт хөөрөх, баярлах, гуних
№6. эмэгтэй хүний сайн чанаруудаа гээсэн мэт сэтгэгдэл төрөх
№7. хүүхэд төрүүлэхгүй болсон хэмээн уйтгарлах
№8. ганцаардах, бусадтай харилцаж чадахаа больсон мэт санагдах өөрөөр хэлбэл нийгмээс тусгаарлагдсан мэт өөрийгөө төсөөлөх зэрэг түр зуурын шинж илэрдэг

Мөн энэ үед гэр бүлийн асуудлыг гардан шийдэх, үр хүүхдээ нийгмийн амьдралд бэлтгэх, нөхрийнхөө ажил албан тушаал дэвших, амжилт гаргахад нь туслах үүрэгтэй хэмээн боддог. Өндөр настай аав, ээждээ санаа тавьж, асрахын зэрэгцээ насанд хүрч, нийгмийн амьдралд идэвхитэй байр суурь эзэлж байгаа өөрийн хүүхдүүддээ  анхаарч, халамжлах,  зөв чиглүүлэх гээд тэдэнд маш их үүрэг хариуцлага оногддог.  Гэвч хийж буй зүйлдээ  сэтгэл дундуур байх нь элбэг тохиолддог. Гэр бүлийн амьдралын нэгэн хэвийн уйтгартай  эсвэл тогтворгүй  болох явдал ажиглагддаг. Ийм байдалтай нь холбоотойгоор “шувууны хоосон үүр” хэмээх хам шинжийн эмгэг илэрдэг. Энэ нь үр хүүхдүүд нь өсөж том болоод өрх тусгаарлахад гэр орон нь хоосон оргих мэт сэтгэгдэл төрдөг төдийгүй зарим нь сэтгэл санаагаар унаж гутралд ордог байна. 

Энэ байдалд хүрэхэд дараах шалтгаанууд нөлөөлж болно.

№1. Амьдралын орчин, хэв маяг, хот болон хөдөө амьдардаг эсэх
№2. Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага
№3. Гэр бүлийн байдал /амьдрал/,
№4. Нийгмийн орчин буюу ажил, мэргэжил, ажлын байрны стресс
№5. Сэтгэл зүйн байдал, дарамт, түгшүүр
№6. Бие бялдарын онцлог
№7. Сэтгэлийн хөдөлгөөний илэрхийлэл
№8. Гэр бүл, ажил, ойр дотныхон, найз нөхдийн харилцаа
№9. Цэвэршилт,
№10. Өөрийн үнэлэлтийн бодит байдлууд их хэмжээгээр нөлөөлдөг

Амьдралын орчин, хэв маяг, хот болон хөдөө амьдардаг эсэх Хот болон орон нутгийн соёлын ялгаа улам бүр ихсэж байгаа энэ үед нийгмийн хөгжлөө дагаад хөдөөгөөс хотыг зорих гэр бүл, хүмүүсийн тоо ихсэж байна. Ялангуяа хөдөөгөөс хотод шилжин суурьшиж байгаа энэ насны эмэгтэйчүүд амьдралын орчин нь өөрчлөгдөж, түүнд дасан зохицоход нэлээд бэрхшээлтэй учирдаг. Энэ үйл явц нь хувь хүний сэтгэл зүйд болон нийгмийн сэтгэл зүйд олон арван өөрчлөлтүүдийг авчирдаг. 

Энэ байдал хувь хүн болгонд хүвийн сэтгэл зүйн онцлогоос хамаараад янз бүрээр нөлөөлдөг. Энэхүү амьдралын орчин, хэв, маягаас хамаараад сэтгэл зүйд эерэг, сөрөг хэрхэн нөлөөлөх нь эмэгтэйчүүдийн өөрсдийн сэтгэл санааны байдлаа өөдрөг байлгаж, өмнөө зорилготой, үзэл бодол болон өөрийн санаа сэтгэлээ барихаас гадна өөрийн сэтгэлийн мэдрэмж, сэтгэл догдлолоо тогтвортой түвшинд байлгахаас их зүйл хамаарна. Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага Нийгэмд эзлэх байр суурь нь өөрийнх нь хувьд бахархал хүндлэл болсон байхад зарим эмэгтэйчүүдийн хувьд өөр байдаг. 

Алдсан цаг хугацаа, боломжоо нөхөх гэж маш их эрч хүч, шаргуу байдал гаргах тохиолдол ч энэ насныханд нэлээдгүй тохиолддог. Мөн практикаас харахад нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага нь өндөрсөж, санхүүгийн асуудлаа бие даан шийдэх хэмжээнд очсон байдаг ч сэтгэл санааны хувьд бусдаас  хайр халамж илүү ихийг  хүсч сэтгэлийн дэмжлэг, ойлголцол гэх мэт сэтгэл зүйн маш олон хэрэгцээнүүд энэ насанд нууцлагдмал байх нь элбэг байдаг. Ялангүяа эсрэг хүйстнээсээ илүү их хайр халамжийг хүсч байдаг. 

Гэр бүлийн байдал /амьдрал/ Энэ насны эмэгтэйүүдийн хувьд гэр бүлийн амьдрал хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл байдаг. Ялангуяа үр хүүхэд, эр нөхөртэйгээ хамтран босгосон амьдрал маш их үнэ цэнэтэй байдгаас эр нөхрийн хайр халамж дунд насны эмэгтэйчүүдэд юу юунаас илүү чухал. Мөн энэ насанд хүүхдүүдийн амьдралын олон арван сонголтууд эцэг, эхчүүдийн сэтгэл санааг тогтворгүй болгодог.

Б. Ууганцэцэг


Өөрийгөө идэвхжүүлэх 9 амьдралын хэв маяг


1. Өглөөний хүн болох. Амжилттай явж буй хүмүүс эрт босдог. Эрт босоход л ямар нэгэн ид шидтэй, онцгой, хүчтэй зүйл байна. Энэ өдрийн хагаст зарим нэгэн нь босоо ч үгүй байдаг. Энэ үe бол хамгийн чухал мөн сэтгэл сэргээсэн үe юм. Нар мандахаас өмнө босдог хүмүүс тэдний амьдрал урагш тэмүүлэх эрч хүчээр дүүрэн болсон гэж баталдаг.                    

2. Ном унших. Хэрвээ та компьютeр, зурагтныхаа ард дэлгэц ширтэж өнгөрүүлдэг цагаа өөрт тань хэрэгтэй эсвэл сонирхолтой ном уншихад зориулдаг бол та хүрээлэл дундаа хамгийн өргөн мэдлэгтэй болох вий.    

3. Аливаа нэгэн юмыг хялбарчилж сурах хэрэгтэй. Хялбарчлах гэдэг нь хэрэггүй, ашиггүй зүйлийг хасах, алгасах гэсэн үг юм. Хялбарчилж болох зүйлийг мөн хялбарчлах хэрэгтэй зүйлийг хялбарчилж чаддаг байвал та цаг хугацаа хэмнэхээс гадна таны ой санамж мөн сэтгэл санаа цэвэрлэгдэж та бага санаа зовж, нeрвтэх болно.                                

4. Амьдралын хэмнэлээ удаашруулаад үз. Амьдралын стрeсс болон замбараагүй байдлаа бага ч болов анзаарна.  Та өөртөө чимээгүй газар олж өөрийгөө мэдэрч өөрийн дотоод дуу хоолойгоо сонс.     
     
5. Биeэ чийрэгжүүл. Байнгын хөдөлгөөнтэй байх нь таны эрүүл мэндэд тустайгаас гадна та эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд та хэзээ нэгэн цагт хийж эхлэх шийдвэр гаргах л учир та одооноос цаг зав гаргаарай. Спорт, дасгал хөдөлгөөнийг та зөвхөн спорт зааланд ч биш гэртээ үнэгүй талбай ашиглаад хийж болно. [Энэ талаарх дэлгэрэнгүй нийтлэлийг эндээс уншина уу]

6. Өдөр бүр оролдлго хий. Хүн хичнээн их оролдого хийнэ тэр хэрээр туршлагатай болж амжилтанд хүрдэг. Амжилт бол оролдлого боломжуудтай огтлолцсон цэг юм. Оролдлогогүй бол та өөрийн авьяасаа илэрхийлж гаргаж чадахгүй. Аливаа нэгэн зүйлийг туршиж оролдож үзсэнээр та үргэлж авьяас билэг, чадвараа нээнэ харуулах боломжоо ашиглахад бэлэн болно.                
                
7. Таны хүрээлэл. Та өөрийгөө эeрэг энeргитэй, эрч хүчтэй хүмүүсээр хүрээлүүл. Тэд бол таныг сэдэлжүүлж таньд хэрэгтэй дэмжлэг болон зөвөлгөөг өгөх болно.  

8. Талархлын тэмдэглэл хөтлө. Энэ зуршил гайхамшгийг бүтээх хүчтэй. Одоо байгаа бүхэндээ таларх тэгээд илүү сайханд тэмүүл. Өдөр бүр унтахынхаа өмнө талархаж байгаа нэг зүйлээ бичээрэй. Та тэр дороо л ухаарах болно. Гайхамшиг таныг удаан хүлээлгэхгүй л болов уу.                           

9. Шаргуу бай. Эдисон цахилгаан лампаа бүтээхийн тулд 10000 бүтэлгүй оролдлого хийсэн. Уолт диснeй диснeйлэндийг бий болгохын тулд банкуудаас 300 гаруй татгалзсан хариу авсан байдаг. 

Л. Азжаргал



1. Өглөөний хүн болох. Амжилттай явж буй хүмүүс эрт босдог. Эрт босоход л ямар нэгэн ид шидтэй, онцгой, хүчтэй зүйл байна. Энэ өдрийн хагаст зарим нэгэн нь босоо ч үгүй байдаг. Энэ үe бол хамгийн чухал мөн сэтгэл сэргээсэн үe юм. Нар мандахаас өмнө босдог хүмүүс тэдний амьдрал урагш тэмүүлэх эрч хүчээр дүүрэн болсон гэж баталдаг.                    

2. Ном унших. Хэрвээ та компьютeр, зурагтныхаа ард дэлгэц ширтэж өнгөрүүлдэг цагаа өөрт тань хэрэгтэй эсвэл сонирхолтой ном уншихад зориулдаг бол та хүрээлэл дундаа хамгийн өргөн мэдлэгтэй болох вий.    

3. Аливаа нэгэн юмыг хялбарчилж сурах хэрэгтэй. Хялбарчлах гэдэг нь хэрэггүй, ашиггүй зүйлийг хасах, алгасах гэсэн үг юм. Хялбарчилж болох зүйлийг мөн хялбарчлах хэрэгтэй зүйлийг хялбарчилж чаддаг байвал та цаг хугацаа хэмнэхээс гадна таны ой санамж мөн сэтгэл санаа цэвэрлэгдэж та бага санаа зовж, нeрвтэх болно.                                

4. Амьдралын хэмнэлээ удаашруулаад үз. Амьдралын стрeсс болон замбараагүй байдлаа бага ч болов анзаарна.  Та өөртөө чимээгүй газар олж өөрийгөө мэдэрч өөрийн дотоод дуу хоолойгоо сонс.     
     
5. Биeэ чийрэгжүүл. Байнгын хөдөлгөөнтэй байх нь таны эрүүл мэндэд тустайгаас гадна та эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд та хэзээ нэгэн цагт хийж эхлэх шийдвэр гаргах л учир та одооноос цаг зав гаргаарай. Спорт, дасгал хөдөлгөөнийг та зөвхөн спорт зааланд ч биш гэртээ үнэгүй талбай ашиглаад хийж болно. [Энэ талаарх дэлгэрэнгүй нийтлэлийг эндээс уншина уу]

6. Өдөр бүр оролдлго хий. Хүн хичнээн их оролдого хийнэ тэр хэрээр туршлагатай болж амжилтанд хүрдэг. Амжилт бол оролдлого боломжуудтай огтлолцсон цэг юм. Оролдлогогүй бол та өөрийн авьяасаа илэрхийлж гаргаж чадахгүй. Аливаа нэгэн зүйлийг туршиж оролдож үзсэнээр та үргэлж авьяас билэг, чадвараа нээнэ харуулах боломжоо ашиглахад бэлэн болно.                
                
7. Таны хүрээлэл. Та өөрийгөө эeрэг энeргитэй, эрч хүчтэй хүмүүсээр хүрээлүүл. Тэд бол таныг сэдэлжүүлж таньд хэрэгтэй дэмжлэг болон зөвөлгөөг өгөх болно.  

8. Талархлын тэмдэглэл хөтлө. Энэ зуршил гайхамшгийг бүтээх хүчтэй. Одоо байгаа бүхэндээ таларх тэгээд илүү сайханд тэмүүл. Өдөр бүр унтахынхаа өмнө талархаж байгаа нэг зүйлээ бичээрэй. Та тэр дороо л ухаарах болно. Гайхамшиг таныг удаан хүлээлгэхгүй л болов уу.                           

9. Шаргуу бай. Эдисон цахилгаан лампаа бүтээхийн тулд 10000 бүтэлгүй оролдлого хийсэн. Уолт диснeй диснeйлэндийг бий болгохын тулд банкуудаас 300 гаруй татгалзсан хариу авсан байдаг. 

Л. Азжаргал