Хувцаслах сэтгэлзүй


Таны хувцаслах хэв маягаас шалтгаалж харилцаа хэр зэрэг амжилттай болох эсэх нь тодорхойлогддог.

Юу өмсөх вэ? Юу өмсөх вэ? ... болзооны орой та хувцасны шүүгээнийхээ өмнө сонголтоо хийж чадахгүй зогсоно. Цагийн зүү харна, гарах цаг ойртох тусам сандарч юу өмсөхөө шийдэж ядна. Толгой дотор элдэв бодол эргэлдэнэ: “Хар жинсээ өмсөөд дээгүүр нь бор цамцаа өмсвөл яах бол?” “Эсвэл даашинз өмсөх үү?” “Энэ гутлыг өмсвөл хувцсан дээр минь зохицох болов уу?” г.м. Загварын мухардалд биднийг оруулдаг хувцас сонголтын талаарх сэтгэл зүйн зарим судалгаануудыг энэ нийтлэлдээ дурдах болно. Шийдвэр хийх үйл явц, болзооны үеэр өмссөн хувцас нөгөө хүнд ямар сэтгэгдэл төрүүлдэг зэрэг хэд хэдэн сэдвийг хөндөх болно.

1. Хайрыг хайж байна уу? Улааныг өмс.


Сүүлийн үеийн судалгаагаар эрчүүд улаан хувцас өмссөн эмэгтэйг бусад өнгийн хувцас өмссөн эмэгтэйчүүдээс илүү дур булаам гэж хардаг ба илүү хүчтэй хариу үйлдэл үзүүлдэг болох нь тогтоогдсон (Elliot & Niesta, 2008). Улаан өнгөний анхаарал татах, дур булаам байдал нь зөвхөн Америк эрчүүд дээр ажиглагддаг үзэгдэл биш, дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа бүх эрчүүдийн сэтгэл зүйд энэ өнгө нөлөөлдөг байна. Энэ бол дэлхий нийтийн түгээмэл үзэгдэл гэж судлаачид үздэг (Elliot, Tracy, Pazda, & Beall, 2013). Учир нь улаан өнгөний сэтгэл татах (дур булаах) увидас нь ухамсараас гадуурх хүрээнд үйлчилдэг. Болзооны хувцаслалтандаа улаан өнгө нэмэх нь эсрэг хүйстнийхээ анхаарлыг татахад  тусална.   

2. Улаан биш бол? Хар өнгийг туршаад үз.

“Хар бол шинэ улаан” гэж сонссон уу? Магадгүй энэ үнэн байх. Эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн аль аль нь хар эсвэл улаан өнгийн хувцас өмссөн эсрэг хүйстнээ (ногоон, шар эсвэл цагаан өнгөтэй харьцуулахад) илүү дур булаам гэж хүртдэг  (Roberts, Owen, & Havlicek, 2010). Хар өнгийн хувцасны нөлөө зөвхөн харж буй хүнд биш, мөн түүнчлэн өмссөн хүнд үйлчилдэг. Хар цамц өмссөн залуугийн зургийг хүмүүст харуулахад бусад өнгийн хувцас (жишээлбэл, шар) өмссөн хүмүүсээс илүү дур булаам гэж дүгнэж байсан. Бүр туршилт удирдаж буй хүмүүс компьютерийн програм ашиглан цамцны өнгийг арилгахад ч хар цамцтай байсан хүмүүсийг илүү сэтгэл татам гэж үнэлсээр байсан. Та өмссөн хувцсандаа хэр их сэтгэл хангалуун байна гэдгээс шалтгаалж бусад хүн таныг хэрхэн хүлээн авах нь хамаарна.   


3. Таны хувцас “ярьдаг” байх хэрэгтэй.
Анхны болзоондоо явах гэж байна уу? Юу өмсөх вэ гэж өөрөөсөө асууж байснаас ямар сэтгэгдэл үлдээмээр байгаагаа эхлээд бод. Яаж хувцасласан тань таны өөртөө итгэх итгэл, амжилт, уян хатан байдалд нөлөөлдөг (Howlett, Pine, Orakcioglu, & Fletcher, 2013). Дэгжин, чамин хувцаслалт нь жирийн хувцас өмссөнөөс илүүтэйгээр бүтээлч сэтгэгдэл үлдээнэ (Behling & Williams, 2010). Гэвч хэт дэгжин, чамин загвар нь нийгмийн харилцаанд эвгүй байдлыг авчирдаг эсвэл бусдаас хамаарах байдлыг бий болгодог (Paek, 2011). Хуучинсаг буюу консерватив загвар нь өөрийн хяналт, найдвартай байдал, ойлголцлыг илтгэнэ.

4. Гутландаа анхаарал хандуулахаа мартуузай.
Саяхан хийгдсэн нэгэн судалгаагаар хүмүүс бусдын зан араншинг тэдний өмссөн гутал дээр үндэслэн тодорхойлдог нь харагдсан (Gillath, Bahns, Ge, & Crandall, 2012). Судалгаанд оролцогчдод зөвхөн гутал харуулж, энэ гутлын эзнийг тодорхойлох (зан чанар) даалгавар өгсөн. Судалгаанд оролцогчдын гутлыг тодорхой зан чанаруудтай холбох байдал ижил байсан.  Гялалзсан гутал түгшүүрийг харуулж байна гэж хүмүүс бодож байсан. Мөн хурц хоншоортой гутлын эзэн зөвшилцөх байдал багатай; өндөр өсгийтэй гутал сэтгэл хөдлөлийн тогтворгүй байдлыг тус тус илтгэнэ гэж үзжээ. Гэхдээ энэ сэтгэгдэл үнэн зөв гэж үү? Зарим тохиолдолд л... Ажиглагчид зөвхөн хүмүүсийн гутлыг хараад танихгүй хүний түгшүүр, зөвшилцөх байдлыг таахдаа сайн байдаг (Gillath et al., 2012).


5. Биеийн зарим хэсгээ ил гаргах уу....үгүй юу?
Бидний ухамсарт байдлаас гадуурх хүчин зүйлс хувцасны сонголтод нөлөөлдөг. Жишээлбэл, эмэгтэйчүүдийн хувцаслалтын хэв маяг тэдний нөхөн үржлийн үйл явцаас хамаарч янз бүр байдаг. Эмэгтэйчүүдийн өндгөн эс боловсрох хугацааг яг нарийн тодорхойлж чаддаггүй ба энгийн ажиглалтаар мэдэж болохгүй. Гэвч сүүлийн үеийн судалгаагаар эмэгтэйчүүдийн өмсөж буй хувцасны хэв маяг нь тэдний өндгөн эс боловсрох үйл явцтай холбоотой болох нь тогтоогдсон (Durante, Li, & Haselton, 2008). Үр тогтох хамгийн боломжит өдрүүдийн үеэр эмэгтэй хүн илүү задгай хувцас өмсөхийг илүүд үздэг. Ялангуяа тэд ганц бие бол биеийн аль нэг хэсгээ ил гаргасан хувцас өмсөх нийтлэг байдал ажиглагдсан.


6. Дугуй зах, торон нэхээс, хүзүүний зүүлт
Эмэгтэйчүүд үр тогтох боломжтой өдрүүдийн үеэр илүү задгай хувцаслах байдал бүр байгалиас бүрэлдсэн байдаг. Энэ өдрүүдийн үеэр тэрээр илүү загварлаг хувцаслах хандлагатай байдаг (Haselton, Mortezaie, Pillsworth, Bleske-Rechek, & Frederick, 2007). Нэгэн судалгаагаар сарын тэмдгийн мөчлөгийн өөр өөр үе шатуудад байгаа эмэгтэйчүүдийн зургийг авсан юм. Шүүгчид сэтгэл татам хувцасласан эмэгтэйчүүдийн зургийг сонгох байлаа. Сонгогдсон зургийн эзэд үр тогтох хамгийн өндөр боломжтой өдрүүд дээрээ байсан. Үр тогтох хамгийн өндөр боломжтой үе дээрээ байгаа эмэгтэйчүүд ухамсаргүйгээр илүү сэтгэл татам, загварлаг хувцаслалт сонгож буй нь ажиглагдсан.

7. Болгоомжтой хувцасла.
Юу өмссөн нь бус яаж өмссөн нь илүү чухал байдаг. Өөрийн харагдах байдалдаа анхаарал тавих нь сэтгэл татам хүртэгдах байдалтай холбоотой. Өөрийгөө “тордсон”, цэвэрхэн, нямбай хувцасласан хүмүүсийг илүү эерэгээр дүгнэж, хүртэн хүлээн авдаг (Mehrabian & Blum, 1997). Өөрийн харагдах байдалдаа анхаарал хандуулсан хүний хажууд байх нь илүү их сэтгэл ханамжийг авчирдаг.

Өөрийн гадаад үзэмжиндээ анхаарал хандуулснаар эерэг мессежийг хүмүүст өгч чадна. Үнэтэй, чамин тансаг, брендийн хувцас өмсөхдөө биш хувцасаа хэрхэн зохицуулж өмсөж байгаа нь чухал.

"Хувцасаар нь угтаж, ухаанаар нь үднэ.”


Б. Тунгалаг

Фройд: Эрүүл оюун ухаанд хуурамчаар тайвшрах шаардлага байдаггүй


- Оройн мэнд доктор З. Фройд
Фройд: Оройн мэнд

- Психоанализын эцэг гэгдэх тантай ярилцах боломж олдоно гэдэг нэр хүндийн хэрэг билээ
Фройд: Тэгэхээр энэ нэр хүнд цаашид ямар байх эсэхийг мэдэхгүй байна. Гэхдээ 21-р зуунд миний үзэл санаа хол явахгүй гэдгийг ойлгосон.

- Өчигдөр л шинэчлэгч байсан хүн өнөөдөр улиг болдог гэж ярьдаг
Фройд: Би нэгэн хэвийн улиг болсон зүйлийг үзэн яддаг

- Таны үзэл санаа ч гэсэн тодорхой хэмжээгээр этгээд, шинэчлэгч байсан
Фройд: Одоо ч хүртэл зарим үзэл санаа минь тийм байгаа

Харин энэ тухай л тантай ярилцмаар байна. Ялангуяа шашны тухай таны үзэл санааг мэдэж болох уу ?
Фройд: Миний номыг унш ! Ядаж 100 гаруй хуудсыг нь уншчих. Тийм ч их цаг зав барахгүй

Би таны бичсэн “The future of an Illusion (Төөрөгдсөн ирээдүй)” номыг уншсан. Гэхдээ танаас асуух хэдэн асуулт байгаа юм
Фройд: Ямар асуултууд вэ ?

Тэгэхээр бидний мөн чанар инстинкт хүсэл тэмүүллийг минь хориглож болох уу үгүй юу гэж биднээс асуухын завдалгүй эзэрхийлж орхидог гэж та дурьдсан. Таны санаа бол инстинкт хүсэл бол хүний сэтгэлзүйн эрүүл ахуйнхаа төлөө өөрсдөдөө зориулж буй зүйл гэж ойлгож болох уу ?
Фройд: Таны зөв бас буруу

Ойлгосонгүй
Фройд: Зөв гэдэг нь хүмүүст инстинкт хүсэл тэмүүлэл бий гэдгийг хэллээ. Түүнийгээ шахаж дарагдуулдаг бөгөөд миний өвчтөнүүд миний мэргэжил нэгт найзууд болдгийн жишээ энэ юм. Буруу гэдэг нь инстикт хүсэл тэмүүлэлд буруу өгч болохгүй бөгөөд хүмүүс бие биенээ устган хөнөөж байгааг зогсоох боломжгүй гэдгийг хэлж байгаа юм. Бид соёлт нийгмийг бүтээсэн нь ийм л учиртай юм шүү дээ. Бид өөрсдийн мөн чанар, инстинкт хүсэл тэмүүллээ дарахын тулд соёлт нийгмийг бүтээн байгуулсан юм

Миний бодлоор шашин шүтлэг биднийг адгууслаг шинжээс авардаг юм болов уу
Фройд: Тийм биш

- Тэгэхээр шашин ямар хэрэгтэй вэ ?
Фройд: Энэ их төвөгтэй ойлголт. Хүн үхэл, осол гэмтэлтэй нүүр тулаад ирэхээр өөрийн дотоод ертөнцөөс аврал эрж эхэлдэг. Энэ ямар ч шинэ гоц үзэгдэл биш, өмнө нь байсан ахнны хэв загвар юм. Нялх хүүхдэд ч байдаг зүйл. Нялх хүүхэд эцэг эхтэйгээ харилцаатай байдаг нь хүний тусламж эрэх үзэгдэлтэй ижилхэн юм. Нялх хүүхэд ааваасаа хэр зэрэг хамгаалах хэрэгцээг мэдэрч байна тэр хэрээр тусламж эрэх байдал нь шалтгаалдаг. Энэ тусламж эрэх байдал нь хожим насанд хүрсэн үед ч үргэлжилсээр хүн насаараа эцэг хүнийг дэргэд нь байгаасай гэж шалсаар байдаг. Гэхдээ эцэг хүн хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн цагт л хамгийн тэвчээр заасан хүнд үе ирдэг юм. Хүүхэд насандаа аавын тухай комплексоос үүдэлтэй зөрчилтэй байсан бол энэ гашуун зовлон үе үе сэдэрч гарахдаа тэр хүний ухамсар асар их дэмжлэгийн тухай  бодол санаагаар дүүрдэг. Харин бага насандаа ааваасаа айдаг хүн хожим аюулын эсрэг тэмцэлдэх ухамсараар дүүрдэг. Бидний шүтээд байдаг бурхан бидний аавтай ижил шинж онцлогтой байдаг.

- Тэгэхээр шашин бидэнд аавынхаа тухай дүрийг санагдуулдаг юм байна. Ингээд л болоо юу ?
Фройд:  Өөр утга санаа байхгүй. Шашин биднийг гай зовлонгоос тайтгаруулдаг. Байгалийн хүчин хүчин зүйлсээр тоглуулж зовлонд автуулдаггүй талтай. Үүний үр дагавараар үхэл бол үхлийн дараа юу ч оршихгүй гэдгийг биш, харин үхлийн дараах шинэ амьдрал цэцэглэнэ хэмээн итгэл найдварыг төрүүлдэг. Энэ шинэ амьдрал нь сайн зүйл рүү тэмүүлэх хөгжлийн үйл явцын цаана оршин байдаг. Шашны үзэл санаанд энэ ертөнц дээрх амьдрал сайн зүйлийн төлөө үйлчлэх ёстой гэж сургадаг юм.

Шашны үзэл санаа сэтгэлзүйн ямар учир холбогдолтой вэ ?
Фройд: Амьдралын хамгийн чухал мөртлөө сонирхолтой зүйлсийн талаар мэдлэг, мэдээлэл өгдөг учир шашны үзэл санаа өөрөө хүмүүсийн дунд ихээхэн үнэлэгддэг юм. Үнэн хэрэгтээ хүмүүс шашны тухай юу ч мэддэггүй бөгөөд өөрийгөө цэцэглэн хөгжүүлэх гэж л ашигладаг. Мөн сэтгэлзүйн хамгийн чухал зүйл нь шашин бидний эгог тэлж өгдөг

Бүх соёл иргэншилд шашны үзэл санаа нэвтэрчээ. Яагаад ийм хүчтэй байна вэ ?
Фройд: Миний тайлбарласнаар хүн бүр гай зовлонгоос өөрийгөө хамгаалах хэрэгцээгээ мэдэрдэг. Энэ нь явсаар уламжлал болдог юм. Хүмүүс уламжлалт зан үйлдээ хамгийн их итгэдэг. Учир нь гэвэл тэдний өвөг дээдсээс улбаатай зүйл болохоор тэр юм. Бидэнд өвлөгдөж ирсэн уламжлалыг баталгаа гэж нэрлэдэг.  Ядаж миний үед античны үеийн асуулт урган гарч ирэх хориотой байсан.  Иймэрхүү хорио цээр цаанаа ганц л сэдэл зорилготой. Нийгэм үүнийг сайн мэддэг боловч зориуд худал зүйлийг нуун дарагдуулдаг.

Гэхдээ нэлээд эртний үзэл санаанууд ч гэсэн үнэн байдаг биз дээ
Фройд: Бидний өвөг дээдэс буруу зүйлд итгэж байсан учир би тэрхүү эртний үнэн зүйлд нь ядаж итгэх хэрэгтэй. Бидний өвөг дээдэс одоогийн биднээс илүү мунхаг байсан, өнөөдрийн бидний хүлээн зөвшөөрч чадамгүй зүйлд тэд итгэдэг байж.

Библийн хувьд ?
Фройд: Библид гардаг бидэнд хандсан гэрээслэл нь өөрөө баталгаа бөгөөд янз бүрийн итгэж барамгүй зүйлийг өөртөө шингээсээр ирсэн юм. Библи бол тэр чигтээ эхлээд зөрчилдөж байгаад, дараа нь шалган найруулаад, эцэстээ тайлбарлаж бичсэн бүтээл юм. Иймд бидний амьдралын асуудлыг цэгцэлж өгдөг ба түмэн янзын нууцлаг зүйлсийг шийдэж өгдөг мэдээлэл бол бидний хувьд хамгийн ач холбогдолтой, цаашлаад античны үеийг нотлох гэсэн сул дорой баримтуудыг сайжруулж өгдөг гэсэн энэхүү ганц дүгнэлтэнд хүрч байгаа юм.

- Та библийн античд эргэлздэг үү ?
Фройд: Би лав өөрийгөө анхных нь биш гэдэгт итгэлтэй байна. Магадгүй өвөг дээдсүүд маань өөрсдийгөө яг бидэн шиг шашинд эргэлзсэн байдлаар өсгөж хүмүүжүүлсэн байх. Гэхдээ тэдэнд ирэх дарамт шахалтын хэт хүчтэй байсан учир өөрсдийгөө итгүүлдэг байжээ. Үүнээс хойш маш олон хүн ижилхэн эргэлзсэнийхээ улмаар тарчилж шаналсан бөгөөд оюунлаг суут хүмүүс энэ зөрчлөөс үүдэж үгүй болж байсан.

Гэхдээ сая сая хүмүүс библийг бурхны үг гэдэгт итгэдэг
Фройд: Найз минь, хэрэв хүн өөрийн эргэлзээгээ бага ч гэсэн тайлж чадваас шашны систем хүмүүсийн дунд эцэс төгсгөлгүй нэр хүндтэй болж байдаг. Жишээ нь, ихэнхи шашинд ёс суртхуунгүй авирыг бодгалийн сэтгэлд суулгахыг эрмэлзэж байдаг. Харамсалтай нь тэд сэтгэцийн идэвхтэй амьдралд суулгаж чаддаггүй. Ёс суртхуунгүй сэтгэлийн итгэл үнэмшил бол хүслээ хангах гэсэн оролдлого юм.

Та өөрийн бичсэн номоо “The Future of an Illusion (Төөрөгдсөн ирээдүй)” гэж нэрлэжээ. Та шашныг төөрөгдөл мөн гэсэн утгаар ингэж нэрлээ юу ? Ямар утга учиртай нэр вэ ?
Фройд: Хүн бодит байдалтай харилцаж чадахгүй үед хүслээ хангах гэсэн хүчин зүйл хүний үйлдэл сэдлийг хамгийн түрүүнд хөдөлгөж өгдөг. Үүнийг л бид төөрөгдсөн итгэл үнэмшил гээд байгаа юм. Шашны номлогчид бол бүхэлдээ төөрөгдсөн хүмүүс байдаг. Тэд бодит баримт нотолгоог хүлээн зөвшөөрдөггүй. Тэдний итгэмээргүй, байж боломжгүй зүйлсээс болж бид бодит ертөнцийн талаар үнэн зөв мэдлэгтэй болоход нэн бэрхшээлтэй тулгардаг. Магадгүй тэднийг солиоролтой харьцуулж болох байх.

Солиорол ?
Фройд: Тийм ээ, Орчлонгийн төрөл бүрийн нууцлаг зүйлс биднийг аажим аажимаар өөрсдийгөө нээх боломжийг өгдөг. Шинжлэх ухаан асуудал бүрт тохирсон хариултыг өгч хараахан чадахгүй байна. Гэхдээ шинжлэх ухааны ажил бол зөвхөн гадаад бодит байдал ба түүний мэдлэгт хүрэх цорын ганц арга зам юм.

- Бурхан бол бидний аавын маань орлуулсан хувилбар гэж та үздэг. Зарим судлаачид ид шидийн тухай санааг дэвшүүлдгийг та юу гэж юу боддог вэ ? Ид шидийн тухай ойлголт бидний амьдралд ач холбогдолтой юу ?
Фройд: Шашны асуудал бол хүний хүмүүсийн оюун санаа болон бие махбодиор гэм үйлдсэн явдалд илүү төвлөрдөг. Харин философичид бурхан бол дэлхий ертөнцөөс өмнө байсан, түүнд итгэх хэрэгтэй, тэд бол бие төрхтэй хэмээн өөрсдөдөө бурхан гэдэг тодорхой бус, хийсвэр зүйлийг бүтээгээд энэ үгийг өөрийн жинхэнэ сэрэл мэдрэмж болтол нь утга учиртай болгож тэлж өгсөн байгаа юм. Гэвч тэдний бурхан бол хоосон зүйл харин энэ нь хиймэл сүүдэр бөгөөд шашны номлогчдын шинж онцлог тэдний нэрлээд буй бурханаар илрэн харагддаг байж магадгүй юм.

Гэхдээ доктор Фройд ! хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралын их захгүй, замбараагүй явдлыг шийдэж өгдөг шашны тайтгаралыг та үгүйсгэж байгаа хэрэг үү ? Ийм асуудлыг шийдэж өгдөг тайтгарал хувь хүн бүрт байх хэрэгтэй.
Фройд: Төөрөгдсөн шашны тусламжгүй бол хүн төрөлхтөн цаашид амьдарч чадахгүй, амьдралын бэрхшээлийг даван туулж чадахгүй гэдэг таны санаатай санал нийлэхгүй байна. Энэ бол бага насандаа шашинд хордсон хүний мөн чанар юм. Харин төөрөгдсөн шашингүйгээр хүмүүжсэн хүн ямар байх вэ ? Магадгүй тэгж өссөн хүн элдэв космик түгшүүрийг өгдөг шашны хорт бодисд шаналах шаардлагагүй болох байх.

Гэхдээ доктор Фройд, хүмүүст амьдралын утга учир, зорилгыг өгдөг тэр мэдрэмж хэрэггүй гэж үү ? Миний хувьд шашин тэдэнд ямар нэгэн том зүйлийн нэг хэсэг нь болох боложийг олгодог гэж боддог юм. Энэ зүйлгүйгээр амьдрал хэцүү болно биз дээ ?
Фройд: Эрүүл оюун ухаанд пласебогийн (хуурамчаар тайвшрах) шаардлага байдаггүй. Хүнд нөхцөл байдлаас өөрийгөө олох нь хүний мөн чанар юм. Хүн цаашид байнга ямар нэгэн авралын обьект нь гэж өөрийгөө үздэгээ болих ёстой. Энэ бол дулаахан, тохь тухтай гэртээ ганцаараа үлдсэн хүүхэдтэй ижил нөхцөл байдал.  

- Хамгийн сүүлийн асуулт. Доктор Фройд та өөрийнхөө бүтээлдээ хүний нуугдмал хүсэл тачаал бидний ухамсартай гэж боддог үйл ажиллагааг хэрхэн эзэрхийлж байгааг дурьдсан байдаг. Психоанализын хэрэглээний хажуугаар хүн төрөлхтөн яаж бодит байдалд (шашны бус) хүрэх вэ ?
Фройд: Хүмүүс оюун ухааныг инстинктэй харьцуулбал сул дорой хэмээн баталж нотолдог. Магадгүй тэдний зөв байх.  Оюун ухаан гэдэг өөрөө сул сонсогддог боловч түүнийг чихэндээ олж сонссон бол тийм ч энгийн зүйл биш гэдгийг ойлгоно. Аливаа зүйлс олон дахин няцаагдаж байж амжилтанд хүрдэг. Хүн төрөлхтний ирээдүйг өөдрөгөөр харах цөөн хэдэн үзэл санааны нэг нь ердөө энэ юм.

Л. Энхтүшиг 

ССҮТ оюутны эрдэм шинжилгээний хурал

Сэтгэл Судлалын Үндэсний Төвөөс жил бүр зохион байгуулдаг "Сэтгэл Судлаач Оюутнуудын Эрдэм Шинжилгээний Бага Хурал” нь орчин цагт тулгамдаж буй нийгэм-сэтгэл зүйн асуудлын талаарх судалгааны ажлыг хөхиүлэн дэмжих, онол-практикийн мэдлэгийг бодитоор хэрэгжүүлэх, мэргэжлийн итгэл үнэмшил, дур сонирхлыг улам өрнүүлэх, мэдлэг мэдээллээ харилцан солилцох нөхцөл боломжийг бүрдүүлэх зорилгоор дөрөв дэх жилдээ зохион байгуулагдах гэж байна.  

Зорилго: 
Энэ удаагийн эрдэм шинжилгээний бага хурлын зорилго нь сэтгэл судлалын судалгааны арга зүйг судалгаа шинжилгээний ажилдаа хэрэглэх, болосвруулах ур чадвар болон туршлагыг нэмэгдүүлэхэд оршино. 

Хэлэлцэгдэх салбар: 
Өнөөгийн нийгэм дэх үзэгдлүүдийн нийгэм-сэтгэл зүйн шалтгаан, шийдвэрлэх арга зам хүрээнд эрдэм шинжилгээний ажлыг бэлтгэсэн байна.

Хамрах хүрээ:
Сэтгэл судлалын мэргэжлээр суралцдаг их, дээд сургуулиудын 1-4 дүгээр ангийн оюутнууд.

Судалгааны материал хүлээн авах хугацаа:
2014 оны 04-р сарын 8-аас 04-р сарын 25-ний хооронд  psychology.npc@gmail.com хаягаар хүлээн авна.

Шалгаруулах баг: 
Сэтгэл Судлалын Үндэсний Төвөөс томилогдсон Эрдэм шинжилгээний хурлын комисс.

ЭРДЭМ ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ИЛТГЭЛД ТАВИГДАХ ТЕХНИКИЙН БОЛОН БУСАД ШААРДЛАГА:
Үндсэн шаардлага:

Цахим шуудангаар материалаа ирүүлэхдээ судлаач оюутан өөрийн нэр, сургууль, анги, холбогдох утасны дугаарыг тодорхой бичиж ирүүлнэ. Эрдэм шинжилгээний бага хуралд оролцогч нь дараах шаардлагын хүрээнд материалыг бэлэн болгоно. Үүнд:
§  Ашиглах программ: MS Word дээр хийж гүйцэтгэнэ. Хоёрдугаар шатанд шалгарсан илтгэлийг MS Power point дээр бэлтгэнэ.
§  Цаасны хэмжээ: А4 
§  Үсгийн хэмжээ: 11 pt
§  Үсгийн фонт: Times New Roman
§  Бичвэрийн талбайн хэмжээ: Margins /Normal/
§  Мөр хоорондын зай: 1.5 см
§  2-р хуудаснаас эхлэн араб тоогоор дугаарлана.
§  Бичвэрээс хуудасны дээд ба доод зах хүртэл 20 мм, баруун зах хүртэл 15 мм, зүүн зах буюу дээд, нуруу тал хүртэл 30-35 мм байна. 
§  Ишлэл авахдаа reference – insert footnote гэсэн дараалалтай байна. 
§ Ишлэл авахдаа бичиж байгаа үсгийн фотноос өөр фонт сонгож, мөн үсгийн хэмжээ жижиг байх ба 10pt байна. Зохиогчийн овог, нэр, хэвлэсэн он, regular буюу хэвийн жижиг үсгээр бичнэ. 
§  Бүтээлийн хуудасны хэмжээ: Word дээр 20-25 хуудас, ном зүй, ишлэл, зүйлт заавал тэмдэглэсэн байна.
§  Бусад: Эрдэм шинжилгээний ажлын стандартыг хангасан байна.
Дээрх шаардлагыг хангасан илтгэлийг 2-р шатанд оролцуулж, эрдэм шинжилгээний ажлыг хэлэлцэнэ.

Бусад шаардлага:
Илтгэл дараах шаардлагуудыг хангана. Үүнд:
§  Сэдэв,
§  Оролцогчийн овог нэр, сургууль, анги, удирдсан багшийн нэрийг тодорхой бичнэ,
§  Илтгэлийн хураангуйг 250- 300 үгэнд багтааж хавсаргана,
§  Судалгаанд дэвшүүлсэн таамаглал, гарсан үр дүнг тодорхой гаргана,
§  Товлосон цагаас хоцроохгүй,
§  Хувийн бэлтгэлийг сайтар хангасан байна,

ШАЛГАРУУЛАЛТ ЯВУУЛАХ ЖУРАМ БОЛОН ШАГНАЛЫН САН:
Шалгаруулалт:
§  Сургуулиудаас оролцуулах илтгэлийн тоог хязгаарлахгүй.
§  Эхний шатанд шалгарсан илтгэлүүд дараагийн шатны шалгаруулалтанд оролцоно. 
§  Эцсийн шатны шалгаруулалтанд оюутан илтгэлээ тавина.  

Шагналын сан: 
§  Эхний 3 байр тус бүр 1
1-р байр- Өргөмжлөл, 150000 төгрөг, үнэ бүхий зүйл
2-р байр- Өргөмжлөл, 100000 төгрөг, үнэ бүхий зүйл
3-р байр- Өргөмжлөл, 50000 төгрөг, үнэ бүхий зүйл
§  Тусгай байр 1-Өргөмжлөл, үнэ бүхий зүйл
ХУРАЛ ТУСГААР ТОГТНОЛЫН ОРДОНЫ ЗАЛУУС ХӨГЖИЛ ТӨВИЙН ХУРЛЫН ТАНХИМД 2014.05.06-нд 14 цагаас болно.

Эх сурвалж: www.psychology.mn

З. Фройдын талаарх эссе бичлэгийн уралдаан

Сэтгэл судлалыг сонирхогч, шимтэн дурлагч та нарын анхааралд ! Хэрэглээний Сэтгэл Судлалын Хүрээлэнгээс нэрт сэтгэл судлаач Зигмунд Фрейдийн төрсөн өдрийг тохиолдуулан "Миний мэдэх Зигмунд Фрейд" сэдэвт эсээ бичлэгийн уралдааныг зарлаж байна.

Уралдаанд сэтгэл судлалыг сонирхдог Зигмунд Фрейдийн үзэл хандлага, ном зохиолыг уншиж судлах дуртай мэргэжлийн болон мэргэжлийн бус бүхий л хүмүүс оролцох боломжтой юм.

Эсээ бичлэгийн уралдааны талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг 70008998 95908998 95808998 дугаарууд болон mgl_iap@yahoo.com хаягаар хандан холбогдож болно.


Психоаналитикч болмоор байна уу ?

Психоаналитик гэдэг нь З. Фройдын тайлбарласнаар сонгодог психоанализын сэтгэл засал болон шинжлэх ухаан болгосон нэр томъёо бөгөөд психоанализ гэдэг нь үндсэн ойлголтыг хэлэх ажээ. Иймд психоаналитикч гэвэл психоанализ онол дээр суурилсан сэтгэл засал явуулдаг, эсвэл дагнаж судалгаа явуулдаг хүнийг хэлэх юм. Хэдий З. Фройд психоаналитикыг жинхэнэ шинжлэх ухаан мөн гэж хэдэн мянга удаа давтаж хэлсэн ч үүнийг шинжлэх ухаан биш гэж үздэг хүмүүс нь дутахгүй олон. Дээрээс нь биш гэдгийг батлах олон баримтууд бий. Иймд психоаналитик бол сэтгэл засалд хэрэглэгдэх тулгуур ойлголтуудын нэг төдий болохоос бүхэлдээ шинжлэх ухаан биш ажээ. 

Психоаналитикч болохын тулд зөвхөн сэтгэл судлаач байх ёстой юу ?

Үгүй, ямар ч мэргэжлийн хүн психоаналитикч болох боломжтой. Та өөрөө психоаналитикыг шимтэн уншдаг, түүнийг сонирхдог, хэрэглээнд оруулахыг хүсэж байгаа бол психоаналитикын сургалтанд сууж өөрийгөө хүлээн зөвшөөрүүлэх боломжтой. Иймд психоаналитик бол цөөн хэдэн, тусгай мэдлэгтэй, мэдрэмжтэй хүмүүст зориулсан арга гэж хий дэмий сүржигнэх нь утгагагүй хэрэг. Гэхдээ хүний нөөцийн сургалтанд суудаг шиг тийм хялбар зүйл биш юм. Учир нь гэвэл психоаналитикыг ойлгохын тулд энэ талаар бичигдсэн маш олон ном зохиол, сурах бичгүүдийг уран зохиолын номоос илүүтэй олон дахин уншиж, тодруулж, туршиж байх хэрэгтэй юм.

Тэгэхээр психоаналитикч боллоо гээд өөрийгөө сэтгэл засалч болсон гэж ойлгож болохгүй. Сэтгэл засалч буюу Psychotherapist болохын тулд заавал эмч байх бас шаардлагагүй. Шаардлагатай гэж хэн нэгэн ярьж буй бол энэ ердөө хийрхэл байх. Магадгүй сэтгэцийн эмч нарын хийрхэл. Үүний тулд магадлан итгэмжлэгдсэн сэтгэл заслын курсд суралцах ёстой юм. Монголд албан ёсны сэтгэл заслын курс гэж байхгүй ч гадаадад суралцаж болно. Гэхдээ ихэнхи сургалтууд онол заахын хажуугаар таныг хэн нэгэнд цагаар сэтгэл засал хий гэж норм тогтоодог. Нормоо биелүүлсэн суралцагч сэтгэл засалчийн эрхээ хүлээн авах боломжтой юм. Сэтгэл засалчийн хувьд илүү мэргэжлийн бөгөөд эмч, сэтгэл судлаач, нийгмийн ажилтан зэрэг мэргэжилтэнгүүд суралцдаг.

Харин психоаналитикч бол дээрх сэтгэл засалчийн сургалтын үйл явцтай ижил боловч албан ёсны бус ажээ. Гэхдээ Фройдын байгуулсан "Олон Улсын Психоаналитикын Холбоо" маш нэр хүндтэй байгууллага. Америкт психоаналитикийн янз бүрийн институти байгууллагууд нь Америкийн сэтгэл судлалын холбооноос магадлан итгэмжлэгдсэн байдаг. Дээрх холбоо ч гэсэн мөн адил. Өөрөөр хэлбэл Америкт психоаналитик нөлөө бүхий бөгөөд зарим талаараа албан ёсны шинжтэй юм. 

Сан Дегод байрлах Психоаналитикийн төв


Их Британд байрлах Олон улсын психоаналитикын холбоо


Америкийн сэтгэл судлалын холбоо


Л. Энхтүшиг

Зигмунд Фройдын ярилцлага (BBC)

Сэтгэл судлаач Зигмунд Фройд 1938 оны 12 сарын 27 нд BBС-ийн "Celebrities on radio" нэвтрүүлэгт өөрийн мэргэжлийн карьераа маш товч өгүүлсэн ярилцлага өгч байв. Тэрээр энэ ярилцлагаас хойш төд удалгүй 1939 оны 9 сарын 23 нд нас барсан юм. Фройд амьдралынхаа турш ердөө ганц удаа дуу хураагуурт яриагаа үлдээсэн нь энэ бөгөөд үүнээс өөр яриа, бичлэг нэг ч байдаггүй юм.

Хадмал орчуулга




Аавууд стресстэй байдаг уу ?

Аав болох нь ихэнх эрчүүдийн хувьд сэтгэл хөдөлгөсөн сайхан үйл явдал байдаг төдийгүй ялангуяа залуу шинэхэн аавуудын хувьд бүр илүү байдаг. Хүүхэдтэй болж эцэг хэмээх сайхан нэр зүүж байгаа ч төдий чинээгээр хүлээх үүрэг хариуцлага нэмэгдэж тэр хэрээрээ асуудлууд үүсч байдаг.
Хүүхэд хүмүүжүүлэх, тэднийг асарч халамжлах гээд бүхий л үүргийг эцэг эхчүүд хамтдаа үүрч хамтдаа гүйцэтгэж байдаг. Эцэг эх байх эхний таван жилийн хугацаанд аавууд стресст маш ихээр өртдөг бөгөөд энэ талаар судлаачид олон судалгааг явуулж байсны нэг нь Фейнберг их сургуулийн судлаачдын удирдсан судалгаа юм.

“Хүүхдийн эмнэл зүй” сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанаас үзэхэд 25 настай залуу аавуудын хувьд аав байх эхний 5 жилийн хугацаанд стрессийн шинж тэмдэг илрэх байдал нь 68%-тай байна. “Хүүхдийн өсөлт хөгжлийн үед ээжүүдийн стрессийн түвшин ч мөн адил нэмэгдэж байдаг, тэдний эрүүл мэнд эрүүл өсөж бойжих гээд л тэдний хувьд санаа зовох асуудал маш их гардаг боловч аавууд ч мөн энэ тал дээр стресстэж байдаг. Шинэхэн аавуудын стрессийн талаар өнөөг хүртэл тодорхой баримт, судалгаа хийгдэж байгаагүй учраас өнөөдөр энэ сэдвийг хөндөхөд хүмүүс гайхаж хүлээж авч байна ” гэж энэхүү судалгааг удирдсан Баруун хойд мужын Фейнберг анагаахын их сургуулийн нийгмийн шинжлэх ухаан, хүүхдийн эмнэлзүйн доктор профессор Крейг Гарфилд өгүүлсэн байна.

Хүүхдээ төрснөөс өөрөөр хэлбэл аав болсноос хойш хүүхэдтэйгээ хамт амьдарч байгаагүй аавууд илүү стресст өртөмтгий байдаг төдийгүй хүүхдээ хүмүүжүүлэх байдал нь хайнга хөндий харилцаатай байдаг. Энэ байдал нь яваандаа гүнзгийрч стресст өртсөн аавууд хүүхэдтэйгээ харилцах тал дээр ялангуяа хоорондоо ойлголцохгүй үргэлж зөрчилдөж, энэ нь яваандаа гар хүрэх байдлаар гүнзгийрч хүүхдийн харилцаа хүмүүжлийн тал дээр асуудал үүсдэг байна. Үүнээс үзэхэд эцэг эхчүүд ялангуяа аавууд эцэг болсноосоо хойш, хүүхдээ төрснөөс хойш хамтда байж хүүхэд өсөх бүх үеүдийг хамтдаа даван туулснаар ирээдүйд стресстэх байдал нь бага байна.

Аавуудын стресст өртөх байдлыг үндэстний хувьд харьцуулсан судалгааг доктор Гарфилд мөн хийсэн бөгөөд энэ судалгааны үр дүнд хар арьст болон испани аавууд стрсст өртөх эрсдэл нь цагаан арьст аавуудыг бодвол маш өндөр гарсан байна.

“Яагаад аавуудын хувьд ийм ялгаатай байдал харагдаж байна вэ. Энэ юунаас үүсч байна вэ гэдэг нь сонирхол татсаар байна. хүүхэд өсгөх гэдэг энэ дэлхий дээрх хамгийн хэцүү ажил, тиймээс энэ үед эцэг эхчүүд стресстэх нь ч аргагүй юм. Ер нь ямар ч хүнд ажлыг хийж буй хүн  үргэлж стресстэж байдаг шүү дээ” гэж Massachusetts их сургуулийн сэтгэл судлалын профессор Лиза Харви тайлбарласан байна. “Хүүхэд нялх байхаасаа эхлүүлээд байнгын асаргаа сувлгаа, хайр халамж шаардаж байдаг. Ямар нэг талаар нь дутаачихвий гэсэндээ эцэг эхчүүд өмнө байснаасаа илүүгээр ажиллаж төдий чинээгээр  их ачаалал авч стресстэж байдаг. Мөн хосуудын хамтын амьдралын үед үүсч байдаг санхүүгийн бэрхшээл ч бас давхар нэмэгдэж эхэлдэг. Энэ бүх шалтгаанууд эцэг эхчүүдийг ялангуяа санхүүгийн хувьд гэр бүлээ тэжээх үүрэг бүхий аавуудын хувьд энэ нь маш их стрессийг үүсгэдэг юм.” гэжээ.
Л. Сарангэрэл

З. Фройдын олон ангит кино гарна

(The X-files), (Star Trek) кино зохиолыг бичсэн Frank Spotnitz, Nicholas Meyer болон (Downtown Abbey)-ийн продюссер нар Зигмунд Фройдын амьдралыг харуулсан, адал явдалт, гэмт хэргийн тухай олон ангит кино хийнэ гэдгээ 2014 оны 4 сарын 17 нд мэдэгдлээ. Энэ кино нь "Freud: The Secret Casebook" буюу Фройдын нууц тэмдэглэл гэдэг нэртэйгээр үзэгчдийн хүртээл болгоно гэнэ.

"Freud: The Secret Casebook" кино нь психоанализ онол гэмт хэргийн үйл явцыг илрүүлэхэд хэрхэн ашиглагдаж байгааг, мөн 20-р зууны Вена хотын аж байдлыг харуулах юм.



Хайртынхаа нүд рүү эгцлэн харах хэр чухал вэ?

Ихэнх эмэгтэй хүмүүс ямар нэг чухал зүйлийн хариу, эсвэл үнэн худлыг асуухдаа хамтрагчаа нүд рүү нь харахыг хүсдэг. Энэ нь ямар нэг ариун тангараг, эсвэл үнэн худлыг шалгах шалгалттай адил гэж үзэх бөгөөд нүд рүү эгцлэн харах нь үнэнээ хэлж байгаа гэсэн үг гэж боддог. Эмэгтэйчүүд нүдний контактыг харилцаагаа сайжруулах зам гэж үздэг бол эрэгтэйчүүд эрх мэдлийн баталгаа гэж үздэг байна.

Төрөхөөс өмнөх хүйсийн ялгаа
Судалгаагаар эмэгтэй хүмүүс нүдний контактыг зөвшилцөлд хүрэх хэрэгсэл гэж үздэг байхад эрчүүд хүч чадлын хил хязгаар гэж үздэг нь тогтоогджээ (Cвааб ба Свааб, 2009). Хамгийн сонирхолтой нь энэхүү хүйсийн ялгаа маш эрт буюу хэдэн-хоногтой нярай хүүхдүүдэд ч ажиглагдаж байсан юм. Охидууд багаасаа нүдний контакт тогтоож, барьж чаддаг бол хөвгүүд амьгүй зүйл рүү харахыг илүүд үзэж байсан байна (Гиери, 2002). Нийгмийн харилцааны чадвартай холбоотой тархины бүтэц хүйсээс хамааран ялгаатай байдаг ба хүүхэд байхаас эхлээд насанд хүрсэн үед ч хэвээрээ байдаг. Эмэгтэй хүмүүс олон хүнтэй арга хэмжээнд илүү тухтай байж, амархан дасдаг бөгөөд харилцааны бэрхшээлүүдийг сайн давдаг байна.
Харин эрэгтэй хүмүүс сэтгэл хөдлөлөө ярилцаж, дэлгэхийг бэрхшээлтэй зүйл гэж үздэг бөгөөд эрэгтэй хүнээс мэдрэмжээ хуваалцахыг хүсэхэд өвдөлтийг хариуцдаг тархины хэсэг идэвхжиж байгаа нь судалгаагаар гарчээ.
Эдгээр судалгааны хариунаас бид өдөр тутмын амьдрал болон харилцаандаа хэрхэн тусгаж авч болох вэ? Бид эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс санаж авах 4 сургамжийг үүнээс гаргая:

Эмэгтэйчүүдэд хэлэх 4 сургамж:

1.    Эрэгтэй хүнээс үнэнээ хэлэхдээ нүд рүү чинь харахыг хүсэх нь маш ихийг шаардаж буй хэрэг гэдгийг ухаар! Нүд рүү тань харах нь илүү сайн харилцаа тогтоож байгаа хэрэг гэдгийг энгийн бөгөөд шулуунаар тайлбарлан хэлэх нь гуйж, шаардахаас илүү үр дүнтэй гэдгийг санаарай.
2.    Эрэгтэй тархи өөр олон талаараа эмэгтэй хүнээс илүү байхаар бүтээгдсэн гэдгийг хүлээн зөвшөөр. Эрэгтэй хүүхдүүд хэлд орох, нийгмийн харилцаа хүсэх тал дээр удаан, тэр бүү хэл тоглох байдал нь ч ондоо. Ялгаатай байдлыг нь шүүмжлэх биш, хүлээн зөвшөөрч сураарай.
3.    Эмэгтэй хүн бусдын сэтгэл хөдлөл, нүүрний хувирал, нийгмийн байдал гэх зэргийг хамтрагчаасаа илүү мэдрэх хандлагатай. Энэ чадвараа хамтрагч тань сэтгэлээ нээж, нүдний контакт үүсгэхэд бий болж буй бэрхшээлийг нь ойлгоход ашиглаарай.
4.    Ялгаатай байдлаа талархан хүлээн авч, түүнд өөрийгөө нээхэд нь шаардлагатай байгаа орон зайг олго.
Эрэгтэйчүүдэд хэлэх 4 сургамж:

1.    Хайртад тань нүдний контакт хэр чухал болохыг мэдэж, хэдийгээр та хоёрын харилцаа эрүүл, дотно байсан ч нүүр тулан ярилцах, нүдний контакт үүсгэх өөрт чинь хэр хэцүү байгааг ойлгуулаарай.
2.    Эмэгтэй хүн харилцаа, харилцан хамаарал хүсдэг ба нүдний контакт нь чин сэтгэлийн холбоо үүсгэх зам байдаг. Таны нүд таны хамтрагчийн хувьд зүрх сэтгэлийн чинь цонх юм.
3.    Эрэгтэй хүн хамтрагчаасаа илүү өөр бусад руу гөлрөх хандлагатай байдаг ба ингэх нь эрх мэдлээ батлах нэг арга ч болох нь бий. Гэхдээ хэт удаан гөлрөх нь эмэгтэй хүнд таагүй байдаг. Эмэгтэй хүн нүдний контакт түрүүлж үүсгэдэг ч түрүүлж болих хандлагатай. Нүдний контактаар хэлдэг өөр өөр мессежүүдийг мэдэж ав. Хамтрагч руугаа гөлрөх биш, түүн рүү ширт.
4.    Та болон таны хамтрагч нүдний контактыг хэр чухалд үздэг ялгааг хүлээн зөвшөөр. Хэрэв тэр таны өгч чадахаас илүүг хүсч байвал түүнийгээ хэл. Сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжээ хуваалцах нь танд хэцүү ч нүд рүү нь харж, зүрх сэтгэлээ дэлгэхгүй байх нь хамтрагчид тань мөн адил хэцүү гэдгийг санаарай.

Ц.Цэрэндолгор